Islamonweb

ലോകചരിത്രത്തിൽ ഒരു വ്യക്തിയുടെ ദീർഘവീക്ഷണവും നിശ്ചയദാർഢ്യവും ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ തലവര തന്നെ മാറ്റിമറിച്ച സംഭവങ്ങൾ അപൂർവ്വമാണ്. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ അന്ധകാരത്തിലും രാഷ്ട്രീയ അരാജകത്വത്തിലും പൂർണ്ണമായും തകർന്നടിഞ്ഞുകിടന്നിരുന്ന ഈജിപ്ത് എന്ന ഓട്ടോമൻ പ്രവിശ്യയെ ആധുനിക ലോകത്തിന്റെ നെറുകയിലേക്ക് കൈപിടിച്ചുയർത്തിയത് അത്തരത്തിലൊരു അസാധാരണ വ്യക്തിത്വമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരാണ് മുഹമ്മദ് അലി പാഷ. കേവലം ഒരു പട്ടാളക്കാരനായി ഈജിപ്തിന്റെ മണ്ണിൽ കാലുകുത്തി, ബുദ്ധിസാമർഥ്യം കൊണ്ടും പോരാട്ടവീര്യം കൊണ്ടും ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ അനിഷേധ്യനായ ഭരണാധികാരിയായി മാറുകയും, പിന്നീട് ഒന്നര നൂറ്റാണ്ടോളം ആ രാജ്യം ഭരിച്ച ഒരു വലിയ രാജവംശത്തിന് അടിത്തറയിടുകയും ചെയ്ത അദ്ദേഹത്തെ ലോകം ഇന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് 'ആധുനിക ഈജിപ്തിന്റെ പിതാവ്' എന്നാണ്. 1805 മുതൽ 1952 വരെ ഏകദേശം 150 വർഷക്കാലം ഈജിപ്ത് ഭരിച്ച അലവിയ്യ രാജവംശം കേവലം ഭരണാധികാരികൾ മാത്രമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ഇന്നുകാണുന്ന ഈജിപ്തിന്റെ സാംസ്കാരികവും സാമ്പത്തികവും സൈനികവുമായ എല്ലാ അടിത്തറകളും പണിതുയർത്തിയ ശില്പികൾ കൂടിയായിരുന്നു. പരമ്പരാഗതമായ കാർഷിക രീതികളിൽ ഒതുങ്ങിനിന്നിരുന്ന ഒരു ജനതയെ ലോകരാജ്യങ്ങളുമായി കിടമത്സരത്തിന് പ്രാപ്തരാക്കിയ ആ മഹാവിപ്ലവത്തിന്റെ തുടക്കം 1769-ൽ ഗ്രീസിലെ കവാല എന്ന ഒരു ചെറിയ തീരദേശ നഗരത്തിൽ നിന്നാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്.

യൂറോപ്പിന്റെയും ഏഷ്യയുടെയും സാംസ്കാരിക സവിശേഷതകൾ സമ്മേളിക്കുന്ന കവാലയിൽ ഒരു അൽബേനിയൻ കുടുംബത്തിലാണ് മുഹമ്മദ് അലി ജനിച്ചത്. പിതാവായ ഇബ്രാഹിം ആഗ ഒരു പ്രാദേശിക സൈനിക കമാൻഡറും ഒപ്പം പുകയില കച്ചവടക്കാരനുമായിരുന്നു. വളരെ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ മാതാപിതാക്കളെ നഷ്ടപ്പെട്ട മുഹമ്മദ് അലി വളർന്നത് കുടുംബ സുഹൃത്തുക്കളുടെയും ബന്ധുക്കളുടെയും സംരക്ഷണയിലാണ്. കുട്ടിക്കാലം മുതൽ തന്നെ അസാമാന്യമായ ധൈര്യവും നേതൃപാടവവും പ്രകടിപ്പിച്ചിരുന്ന അദ്ദേഹം വളരെ വേഗം തന്നെ പ്രാദേശിക ഭരണാധികാരികളുടെ പ്രീതി പിടിച്ചുപറ്റി. ആദ്യകാലങ്ങളിൽ ഒരു പുകയില വ്യാപാരിയായി ജീവിതം ആരംഭിച്ച അദ്ദേഹം കച്ചവടത്തിലൂടെ മനുഷ്യരുടെ സ്വഭാവവും നയതന്ത്രങ്ങളും വളരെ വേഗം പഠിച്ചെടുത്തു. കച്ചവടത്തിലെ ഈ അനുഭവസമ്പത്താണ് പിൽക്കാലത്ത് വലിയ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിസന്ധികളെ അതിജീവിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കരുത്തായത്. എന്നാൽ കച്ചവടക്കാരന്റെ കുപ്പായത്തിൽ ഒതുങ്ങിനിൽക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിയോഗം അനുവദിച്ചില്ല. 1798-ൽ ഫ്രഞ്ച് ചക്രവർത്തിയായ നെപ്പോളിയൻ ബോണപ്പാർട്ട് ഈജിപ്ത് ആക്രമിച്ചതോടെയാണ് മുഹമ്മദ് അലിയുടെ ജീവിതം മാറിമറിയുന്നത്. ഫ്രഞ്ച് അധിനിവേശത്തിൽ നിന്നും ഈജിപ്തിനെ മോചിപ്പിക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യം തങ്ങളുടെ സൈന്യത്തെ അവിടേക്ക് അയക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഈ സൈനിക സംഘത്തിലെ അൽബേനിയൻ കൂലിപ്പട്ടാളത്തിന്റെ ഒരു കമാൻഡറായി, സെക്കൻഡ് ഇൻ കമാൻഡ് പദവിയിലാണ് മുഹമ്മദ് അലി തന്റെ മുപ്പതാമത്തെ വയസ്സിൽ ഈജിപ്തിലേക്ക് കപ്പൽ കയറുന്നത്. ആ യാത്ര ഒരു വലിയ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഉദയത്തിലേക്കുള്ള ആദ്യ ചുവടുവെപ്പായിരുന്നു എന്ന് അന്ന് ആരും കരുതിയിരുന്നില്ല.

ഈജിപ്തിൽ എത്തിയ മുഹമ്മദ് അലിക്ക് കാണാൻ കഴിഞ്ഞത് കടുത്ത രാഷ്ട്രീയ അരാജകത്വവും അധികാര വടംവലികളുമാണ്. ബ്രിട്ടീഷ് നാവികസേനയുടെയും ഓട്ടോമൻ സൈന്യത്തിന്റെയും സംയുക്ത ആക്രമണങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കാനാവാതെ 1801-ൽ ഫ്രഞ്ചുകാർ ഈജിപ്ത് വിട്ടുപോയി. അതോടെ ആർക്കും കൃത്യമായ നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത ഒരു വലിയ ശൂന്യത അവിടെ രൂപപ്പെട്ടു. നൂറ്റാണ്ടുകളായി ഈജിപ്ത് അടക്കിഭരിച്ചിരുന്ന മംലൂക്കുകൾ തങ്ങളുടെ പഴയ പ്രതാപം വീണ്ടെടുക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. മറുവശത്ത് ഈജിപ്തിനെ തങ്ങളുടെ പൂർണ്ണ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള ഒരു പ്രവിശ്യയായി നിലനിർത്താൻ ഓട്ടോമൻ സുൽത്താനും ആഗ്രഹിച്ചു. ഇവർക്കിടയിൽ ശക്തമായ സ്വാധീനമുള്ള അൽബേനിയൻ സൈന്യത്തിന്റെ കമാൻഡറായി മുഹമ്മദ് അലി ഉയർന്നുവന്നു. ഈ മൂന്ന് ശക്തികൾ തമ്മിലുള്ള അധികാര പോരാട്ടത്തിൽ വളരെ തന്ത്രപരമായ നിലപാടുകളാണ് അദ്ദേഹം സ്വീകരിച്ചത്. അദ്ദേഹം ഒരിക്കലും തന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ പരസ്യമാക്കിയില്ല. പകരം, സാധാരണക്കാരായ ഈജിപ്ഷ്യൻ ജനതയുടെയും അവിടുത്തെ മതപണ്ഡിതന്മാരുടെയും (ഉലമ) വിശ്വാസം നേടിയെടുക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. ഉമർ മക്റം എന്ന പ്രമുഖ പണ്ഡിതന്റെ പിന്തുണയോടെ അദ്ദേഹം ജനങ്ങളുടെ രക്ഷകനായി സ്വയം അവതരിപ്പിച്ചു. ഓട്ടോമൻ ഗവർണർമാരുടെ ക്രൂരതകൾക്കും കനത്ത നികുതികൾക്കും എതിരെ ജനങ്ങൾക്കൊപ്പം അദ്ദേഹം നിലകൊണ്ടു. ജനങ്ങളുടെയും പണ്ഡിതന്മാരുടെയും നിരന്തരമായ സമ്മർദ്ദത്തെത്തുടർന്ന് വേറെ വഴിയില്ലാതെ 1805-ൽ ഓട്ടോമൻ സുൽത്താൻ സലീം മൂന്നാമൻ മുഹമ്മദ് അലിയെ ഈജിപ്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ഗവർണറായി (വാലി) പ്രഖ്യാപിച്ചു. അതൊരു ചരിത്ര നിയോഗമായിരുന്നു.

അധികാരമേറ്റെടുത്ത മുഹമ്മദ് അലിക്ക് മുന്നിലെ ഏറ്റവും വലിയ കടമ്പ മംലൂക്കുകളായിരുന്നു. അടിമകളായി കൊണ്ടുവരപ്പെട്ട് പിന്നീട് ഭരണാധികാരികളായി മാറിയ മംലൂക്കുകൾ പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ഈജിപ്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തിയായിരുന്നു. എപ്പോൾ വേണമെങ്കിലും അവർ തന്നെ പുറത്താക്കാം എന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് നന്നായി അറിയാമായിരുന്നു. ഒളിഞ്ഞും തെളിഞ്ഞും അവർ അദ്ദേഹത്തിന് ഭീഷണി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഈ പ്രതിസന്ധിക്ക് എന്നെന്നേക്കുമായി ഒരു അന്ത്യം കുറിക്കാൻ മുഹമ്മദ് അലി തീരുമാനിച്ചു. അതിനായി അദ്ദേഹം ആസൂത്രണം ചെയ്തത് ചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും രക്തരൂക്ഷിതമായ ഒരു അട്ടിമറിയായിരുന്നു. 1811 മാർച്ച് ഒന്നിന്, അറേബ്യയിലേക്ക് പോകുന്ന തന്റെ മകൻ തുസൂൻ പാഷയുടെ സൈനിക യാത്രയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള വലിയൊരു ആഘോഷത്തിലേക്ക് അദ്ദേഹം മംലൂക്ക് നേതാക്കളെ മുഴുവൻ കെയ്‌റോയിലെ സിറ്റാഡലിലേക്ക് ക്ഷണിച്ചു. വിലപിടിപ്പുള്ള വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ച്, തങ്ങളുടെ മികച്ച കുതിരപ്പുറത്ത് ആഘോഷത്തിനായി എത്തിയ അവരെ സിറ്റാഡലിന്റെ ഇടുങ്ങിയ കവാടങ്ങൾക്കുള്ളിൽ വെച്ച് മുഹമ്മദ് അലിയുടെ സൈന്യം വളഞ്ഞു. പുറത്തുപോകാനുള്ള എല്ലാ വഴികളും അടച്ച ശേഷം സൈന്യം അവർക്ക് നേരെ വെടിയുതിർത്തു. അഞ്ഞൂറോളം വരുന്ന പ്രധാന മംലൂക്ക് നേതാക്കൾ ആ കൂട്ടക്കൊലയിൽ ദാരുണമായി കൊല്ലപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് ഈജിപ്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നടന്ന വേട്ടയാടലിലൂടെ മംലൂക്കുകളുടെ വേരുകൾ അദ്ദേഹം പൂർണ്ണമായും പിഴുതെറിഞ്ഞു. ക്രൂരമെന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാമെങ്കിലും, ഈ സംഭവത്തോടെ മുഹമ്മദ് അലിക്ക് മുന്നിലെ എല്ലാ രാഷ്ട്രീയ തടസ്സങ്ങളും നീങ്ങി. അദ്ദേഹം ഈജിപ്തിന്റെ ഏകഛത്രാധിപതിയായി മാറി.

അധികാരം പൂർണ്ണമായും കൈപ്പിടിയിലൊതുക്കിയ ശേഷം അദ്ദേഹം തന്റെ സ്വപ്നമായ ആധുനികവൽക്കരണത്തിലേക്ക് കടന്നു. ഒരു ശക്തമായ സൈന്യമില്ലാതെ തന്റെ സ്ഥാനം നിലനിർത്താനാവില്ല എന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ അദ്ദേഹം സൈനിക പരിഷ്കാരങ്ങൾക്ക് തന്നെയാണ് ആദ്യം മുൻഗണന നൽകിയത്. അതുവരെ കൂലിപ്പട്ടാളത്തെയും വിദേശികളെയുമാണ് സൈന്യത്തിനായി ആശ്രയിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ ചരിത്രത്തിലാദ്യമായി അദ്ദേഹം സാധാരണക്കാരായ ഈജിപ്ഷ്യൻ കർഷകരെ (ഫെല്ലാഹീൻ) നിർബന്ധിത സൈനിക സേവനത്തിന് വിധേയരാക്കി. ഫ്രഞ്ച് ആർമിയിലെ പരിചയസമ്പന്നരായ ഉദ്യോഗസ്ഥരെ, പ്രത്യേകിച്ച് കേണൽ സേവ് (പിന്നീട് സുലൈമാൻ പാഷ എന്ന് അറിയപ്പെട്ടു) എന്ന പ്രഗത്ഭനായ സൈനികനെ അദ്ദേഹം ഈജിപ്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു. യൂറോപ്യൻ മാതൃകയിൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തിന് അവർ ആധുനിക പരിശീലനം നൽകി. കാലാൾപ്പട, കുതിരപ്പട, പീരങ്കിപ്പട എന്നിവയ്ക്ക് പുറമെ ഒരു മികച്ച നാവികസേനയും അദ്ദേഹം രൂപീകരിച്ചു. യുദ്ധക്കപ്പലുകളും ആയുധങ്ങളും നിർമ്മിക്കുന്നതിനായി അലക്സാണ്ട്രിയയിലും കെയ്‌റോയിലുമായി വലിയ ഫാക്ടറികളും പണിപ്പുരകളും ഉയർന്നു. കേവലം ഒരു ഗവർണറുടെ കീഴിൽ ഒരു യൂറോപ്യൻ രാജ്യത്തെ വെല്ലുന്ന സൈനിക ശക്തി ഉയർന്നുവരുന്നത് ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യത്തെപ്പോലും അമ്പരപ്പിച്ചു.

സൈനിക പരിഷ്കാരങ്ങൾക്കൊപ്പം തന്നെ രാജ്യത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ അടിമുടി മാറ്റുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികളും അദ്ദേഹം ആവിഷ്കരിച്ചു. പരമ്പരാഗതമായ കൃഷിരീതികൾക്ക് പകരം ഒരു വാണിജ്യ കാർഷിക സമ്പ്രദായം അദ്ദേഹം നടപ്പിലാക്കി. ഈജിപ്തിലെ കൃഷിഭൂമികൾ മുഴുവൻ സ്റ്റേറ്റിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കി. നികുതി പിരിക്കുന്നതിനുള്ള പഴയ ഇടനിലക്കാരുടെ സമ്പ്രദായം (ഇൽതിസാം) അദ്ദേഹം റദ്ദാക്കി. ഇതിനെല്ലാമുപരി ഈജിപ്തിന്റെ തലവര മാറ്റിയെഴുതിയത് 'ജുമേൽ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന നീളൻ ഇഴകളുള്ള പരുത്തിയുടെ വരവാണ്. യൂറോപ്പിലെ, പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രിട്ടനിലെ തുണിമില്ലുകൾക്ക് ഈ പരുത്തി അത്യാവശ്യമായിരുന്നതിനാൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ പരുത്തിക്ക് ആഗോള വിപണിയിൽ വലിയ ഡിമാൻഡ് ഉണ്ടായി. ഈ ഒറ്റ കൃഷിയിലൂടെ ഈജിപ്തിലേക്ക് വിദേശനാണയത്തിന്റെ വലിയൊരു കുത്തൊഴുക്ക് തന്നെയുണ്ടായി. കാർഷിക മേഖലയെ സഹായിക്കുന്നതിനായി ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളെ ഉപയോഗിച്ച് പുതിയ കനാലുകൾ കുഴിച്ചു. അതിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതായിരുന്നു അലക്സാണ്ട്രിയയെ നൈൽ നദിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന മഹ്മൂദിയ കനാൽ. നൈൽ നദിയിലെ വെള്ളം നിയന്ത്രിക്കാനും കൃഷിക്കായി ഉപയോഗിക്കാനും വലിയ അണക്കെട്ടുകളുടെ നിർമ്മാണവും അദ്ദേഹം ആരംഭിച്ചു. സാമ്പത്തിക ഭദ്രത ഉറപ്പാക്കുന്നതിനായി വിദേശ വ്യാപാരത്തിന്റെ പൂർണ്ണ കുത്തക അദ്ദേഹം ഗവൺമെന്റിന്റെ കീഴിൽ നിലനിർത്തി.

ഒരു സമൂഹം പുരോഗമിക്കണമെങ്കിൽ ശാസ്ത്രീയമായ വിദ്യാഭ്യാസം അനിവാര്യമാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ ഭരണാധികാരിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ ഈജിപ്തിൽ നിന്നും നൂറുകണക്കിന് വിദ്യാർത്ഥികളെ ഉന്നത പഠനത്തിനായി അദ്ദേഹം യൂറോപ്പിലേക്ക്, പ്രത്യേകിച്ച് ഫ്രാൻസിലേക്ക് അയച്ചു. റിഫാ അൽതഹ്താവിയെപ്പോലുള്ള പ്രഗത്ഭരായ ചിന്തകർ ഇത്തരം സംഘങ്ങളിലൂടെ യൂറോപ്പിലെത്തി പുതിയ ആശയങ്ങൾ ഉൾക്കൊണ്ട് തിരിച്ചുവന്നു. ഈജിപ്തിൽ എഞ്ചിനീയറിംഗ്, മെഡിസിൻ, വെറ്ററിനറി സയൻസ്, വിവർത്തനം എന്നീ മേഖലകളിൽ അദ്ദേഹം പുതിയ കോളേജുകൾ സ്ഥാപിച്ചു. ഫ്രഞ്ച് ഭാഷയിൽ നിന്ന് ശാസ്ത്ര ഗ്രന്ഥങ്ങൾ അറബിയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യാൻ അദ്ദേഹം പ്രത്യേകം താല്പര്യം കാണിച്ചു. 1820-ൽ ബൂലാക്കിൽ അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ച പ്രസ്സ് (അൽഅമിരിയ) അറബ് ലോകത്തെ ആദ്യത്തെ സർക്കാർ അച്ചുകൂടമായിരുന്നു. ഇവിടുന്ന് അച്ചടിച്ചിറങ്ങിയ പുസ്തകങ്ങൾ അറബ് നവോത്ഥാനത്തിന് (നഹ്ദ) വലിയൊരു ഊർജ്ജമാണ് നൽകിയത്. മതപരമായ വിദ്യാഭ്യാസം മാത്രം നിലനിന്നിരുന്ന ഒരു സമൂഹത്തിലേക്ക് ആധുനിക ശാസ്ത്രവും തത്വശാസ്ത്രവും അദ്ദേഹം സന്നിവേശിപ്പിച്ചു.

മുഹമ്മദ് അലിയുടെ ലക്ഷ്യം കേവലം ഈജിപ്തിൽ ഒതുങ്ങുന്നതായിരുന്നില്ല. തന്റെ ആധുനിക സൈന്യത്തെ ഉപയോഗിച്ച് അദ്ദേഹം അയൽരാജ്യങ്ങളിലേക്ക് അതിർത്തികൾ വികസിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. അറേബ്യൻ ഉപദ്വീപിൽ ഉയർന്നുവന്ന വഹാബി പ്രസ്ഥാനത്തെ അടിച്ചമർത്താൻ ഓട്ടോമൻ സുൽത്താൻ ആവശ്യപ്പെട്ടതനുസരിച്ച് അദ്ദേഹം തന്റെ മക്കളായ തുസൂനെയും ഇബ്രാഹിം പാഷയെയും അങ്ങോട്ടേക്ക് അയച്ചു. മക്കയും മദീനയും ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ അവർ തിരിച്ചുപിടിച്ചു. പിന്നീട് സ്വർണ്ണവും സൈന്യത്തിലേക്ക് ആളുകളെയും ലക്ഷ്യമിട്ട് അദ്ദേഹം സുഡാൻ കീഴടക്കി. ഗ്രീസിൽ ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിനെതിരെ നടന്ന സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തെ അടിച്ചമർത്താനും മുഹമ്മദ് അലിയുടെ സൈന്യം പോയി. എന്നാൽ ഈ ഘട്ടത്തിൽ യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ ഇടപെടുകയും നവാരിനോ യുദ്ധത്തിൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ നാവികസേനയെ തകർക്കുകയും ചെയ്തു.

തനിക്ക് നഷ്ടപ്പെട്ട കപ്പലുകൾക്ക് പകരമായി സിറിയൻ പ്രദേശം നൽകണമെന്ന് അദ്ദേഹം ഓട്ടോമൻ സുൽത്താനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. സുൽത്താൻ ഇത് നിരസിച്ചതോടെ മുഹമ്മദ് അലിയുടെ മകൻ ഇബ്രാഹിം പാഷയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള സൈന്യം സിറിയയിലേക്ക് ഇരച്ചുകയറി. അസാമാന്യമായ സൈനിക തന്ത്രങ്ങളിലൂടെ സിറിയയും ലെവന്റ് പ്രദേശങ്ങളും കീഴടക്കിയ ഇബ്രാഹിം പാഷ, ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗമായ അനറ്റോലിയയിലേക്ക് കടക്കുകയും ഇസ്താംബുളിന് വലിയ ഭീഷണി ഉയർത്തുകയും ചെയ്തു. ഒരു സാധാരണ പ്രവിശ്യാ ഗവർണർ വലിയൊരു സാമ്രാജ്യത്തെ വിഴുങ്ങാൻ വരുന്നത് ബ്രിട്ടനും റഷ്യയും ഉൾപ്പെടെയുള്ള യൂറോപ്യൻ ശക്തികൾ വലിയ ഭീതിയോടെയാണ് കണ്ടത്. അവർ ഉടൻ തന്നെ ഈ വിഷയത്തിൽ ഇടപെട്ടു. ബ്രിട്ടീഷ് നാവികസേന അലക്സാണ്ട്രിയ ഉപരോധിച്ചു. തങ്ങളുടെ സൈനിക ശേഷിക്ക് യൂറോപ്യൻ ശക്തികളോട് പിടിച്ചുനിൽക്കാനാവില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ മുഹമ്മദ് അലി സന്ധിയ്ക്ക് തയ്യാറായി. 1840-ലെ ലണ്ടൻ ഉടമ്പടി പ്രകാരം താൻ കീഴടക്കിയ പല പ്രദേശങ്ങളും വിട്ടുകൊടുക്കാൻ അദ്ദേഹം നിർബന്ധിതനായി. എന്നാൽ ഇതിന് പകരമായി ഒരു ചരിത്രപരമായ നേട്ടം അദ്ദേഹം കരസ്ഥമാക്കി. ഈജിപ്തിലും സുഡാനിലുമുള്ള ഭരണം തന്റെ കുടുംബത്തിന് പാരമ്പര്യമായി കൈമാറാനുള്ള (Hereditary Rule) നിയമപരമായ അവകാശം അദ്ദേഹം സുൽത്താനിൽ നിന്ന് നേടിയെടുത്തു. ഇതോടെയാണ് അലവിയ്യ രാജവംശം ഔദ്യോഗികമായി രൂപംകൊള്ളുന്നത്.

വാർദ്ധക്യ സഹജമായ അസുഖങ്ങളും ഓർമ്മക്കുറവും മൂലം 1848-ൽ മുഹമ്മദ് അലി പാഷ ഭരണം തന്റെ മകനും മികച്ച സൈനിക കമാൻഡറുമായ ഇബ്രാഹിം പാഷയ്ക്ക് കൈമാറി. എന്നാൽ നിർഭാഗ്യവശാൽ ഭരണമേറ്റ് മാസങ്ങൾക്കകം തന്നെ ഇബ്രാഹിം പാഷ മരണപ്പെട്ടു. ഒരു വർഷത്തിന് ശേഷം, 1849-ൽ ആധുനിക ഈജിപ്തിന്റെ ശില്പിയായ മുഹമ്മദ് അലി പാഷയും ഈ ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞു. കെയ്‌റോയിലെ സിറ്റാഡലിൽ അദ്ദേഹം പണിത മനോഹരമായ പള്ളിയിലാണ് അദ്ദേഹത്തെ കബറടക്കിയത്. അദ്ദേഹം തുടങ്ങിവെച്ച പരിഷ്കാരങ്ങളുടെ വേഗത അദ്ദേഹത്തിന് ശേഷം വന്ന ഭരണാധികാരികളുടെ കാലത്ത് അല്പം കുറഞ്ഞെങ്കിലും, ആധുനികവൽക്കരണത്തിന്റെ പാതയിൽ നിന്ന് ഈജിപ്ത് പിന്നോട്ട് പോയില്ല. ഇബ്രാഹിം പാഷയ്ക്ക് ശേഷം അധികാരമേറ്റത് മുഹമ്മദ് അലിയുടെ ചെറുമകനായ അബ്ബാസ് ഹിൽമി ഒന്നാമനാണ്. അദ്ദേഹം തന്റെ പിതാമഹന്റെ പല പരിഷ്കാരങ്ങളെയും സംശയദൃഷ്ടിയോടെയാണ് കണ്ടത്. ഫ്രഞ്ചുകാരുടെ സ്വാധീനം കുറയ്ക്കാൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചു. എങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായി ചേർന്ന് ഈജിപ്തിൽ ആഫ്രിക്കയിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ റെയിൽവേ ലൈൻ നിർമ്മിക്കാൻ അദ്ദേഹം അനുമതി നൽകി. അബ്ബാസിന്റെ ദുരൂഹമായ മരണത്തിന് ശേഷം മുഹമ്മദ് അലിയുടെ മറ്റൊരു മകനായ സെയ്ദ് പാഷ അധികാരമേറ്റു. പിതാവിന്റെ വിശാലമായ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ കുറെയൊക്കെ പിന്തുടരാൻ സെയ്ദ് പാഷ ശ്രമിച്ചു. കർഷകരുടെ നികുതി ഭാരം കുറയ്ക്കാനും കാർഷിക മേഖലയെ സ്വതന്ത്രമാക്കാനും അദ്ദേഹം പല നിയമങ്ങളും കൊണ്ടുവന്നു. സെയ്ദ് പാഷയുടെ ഭരണകാലത്തെ ഏറ്റവും വലിയ ചരിത്രസംഭവം എന്നത്, ഫ്രഞ്ച് എഞ്ചിനീയറായ ഫെർഡിനാൻഡ് ഡി ലെസ്സെപ്സിന് സൂയസ് കനാൽ നിർമ്മിക്കാനുള്ള അനുമതി നൽകിയതാണ്. ഈ ഒറ്റ തീരുമാനം ഈജിപ്തിന്റെ സാമ്പത്തിക ഭാവി നിർണ്ണയിക്കുന്നതിൽ വലിയ പങ്കുവഹിച്ചു.

അലവിയ്യ രാജവംശത്തിൽ മുഹമ്മദ് അലി പാഷയ്ക്ക് ശേഷം ഏറ്റവും സ്വാധീനം ചെലുത്തിയ ഭരണാധികാരിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത് സെയ്ദ് പാഷയ്ക്ക് ശേഷം അധികാരമേറ്റ ഖേദിവ് ഇസ്മായിലിനെയാണ്. ഇബ്രാഹിം പാഷയുടെ മകനായിരുന്ന ഇസ്മായിലിന് വളരെ വിശാലമായ സ്വപ്നങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. 'എന്റെ രാജ്യം ഇനി ആഫ്രിക്കയുടെ ഭാഗമല്ല, അത് യൂറോപ്പിന്റെ ഭാഗമാണ്' എന്ന് അദ്ദേഹം പ്രഖ്യാപിച്ചു. കെയ്‌റോ നഗരത്തെ പാരീസിനെ വെല്ലുന്ന രീതിയിൽ അദ്ദേഹം പുനർനിർമ്മിച്ചു. വിശാലമായ പാതകളും മനോഹരമായ ഉദ്യാനങ്ങളും ഓപ്പറ ഹൗസുകളും അദ്ദേഹം നിർമ്മിച്ചു. ഗതാഗത സൗകര്യങ്ങൾ വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും പോസ്റ്റൽ സംവിധാനം വിപുലീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. വിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിൽ വലിയ നിക്ഷേപങ്ങൾ നടത്തിയ അദ്ദേഹം ഒട്ടനവധി സ്കൂളുകൾ നാടെങ്ങും തുറന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണകാലത്തെ ഏറ്റവും അഭിമാനകരമായ നിമിഷം 1869-ലെ സൂയസ് കനാലിന്റെ ഉദ്ഘാടനമായിരുന്നു. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള രാജാക്കന്മാരെയും പ്രമുഖരെയും ക്ഷണിച്ച് വൻ തുക ചെലവഴിച്ചാണ് അദ്ദേഹം ആ ചടങ്ങ് നടത്തിയത്. അതോടൊപ്പം ഓട്ടോമൻ സുൽത്താനിൽ നിന്ന് വലിയ തുക നൽകി 'ഖേദിവ്' (വൈസ്രോയി) എന്ന ഔദ്യോഗിക പദവി അദ്ദേഹം നേടിയെടുത്തു. ഇതോടെ ഈജിപ്ത് പൂർണ്ണമായും ഒരു സ്വതന്ത്ര രാജ്യത്തെപ്പോലെ പ്രവർത്തിക്കാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ ഈ വമ്പൻ പ്രൊജക്റ്റുകളും ആഡംബര ജീവിതവും ഈജിപ്തിനെ വലിയൊരു കടക്കെണിയിലേക്കാണ് തള്ളിയിട്ടത്. യൂറോപ്യൻ ബാങ്കുകളിൽ നിന്ന് വലിയ പലിശയ്ക്ക് എടുത്ത കടങ്ങൾ തിരിച്ചടക്കാൻ കഴിയാതെ വന്നതോടെ ഖേദിവ് ഇസ്മായിൽ പ്രതിസന്ധിയിലായി. ഗത്യന്തരമില്ലാതെ സൂയസ് കനാൽ കമ്പനിയിലെ ഈജിപ്തിന്റെ ഓഹരികൾ അദ്ദേഹം ബ്രിട്ടന് വിറ്റു. ഇത് ഈജിപ്തിന്റെ ആഭ്യന്തര കാര്യങ്ങളിൽ ഇടപെടാൻ ബ്രിട്ടനും ഫ്രാൻസിനും അവസരമൊരുക്കി. സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി രൂക്ഷമായതോടെ വിദേശ ശക്തികളുടെ സമ്മർദ്ദഫലമായി ഓട്ടോമൻ സുൽത്താൻ ഇസ്മായിലിനെ അധികാരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി.

ഖേദിവ് ഇസ്മായിലിന് ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ തൗഫീഖ് അധികാരമേറ്റെങ്കിലും യഥാർത്ഥ നിയന്ത്രണം ബ്രിട്ടന്റെയും ഫ്രാൻസിന്റെയും കൈകളിലായിരുന്നു. വിദേശികളുടെ ഈ കടന്നുകയറ്റത്തിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് കേണൽ അഹമ്മദ് ഉറാബിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യവും ജനങ്ങളും വലിയൊരു പ്രക്ഷോഭം ആരംഭിച്ചു. ഈ ദേശീയ പ്രക്ഷോഭത്തെ അടിച്ചമർത്താനായി 1882-ൽ ബ്രിട്ടൻ അലക്സാണ്ട്രിയയിൽ ബോംബിടുകയും ഈജിപ്തിനെ പൂർണ്ണമായും സൈനികമായി പിടിച്ചടക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതോടെ അലവിയ്യ രാജവംശത്തിന്റെ സ്വതന്ത്ര ഭരണം അവസാനിച്ചു. പിന്നീട് പേരിന് മാത്രം ഭരണാധികാരികളായി അവർ തുടർന്നു. തൗഫീഖിന് ശേഷം അബ്ബാസ് ഹിൽമി രണ്ടാമൻ, ഹുസൈൻ കാമൽ എന്നിവർ അധികാരത്തിൽ വന്നു. ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധ സമയത്ത് ബ്രിട്ടൻ ഈജിപ്തിനെ തങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക സംരക്ഷണത്തിലുള്ള രാജ്യമായി (Protectorate) പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ഭരണാധികാരിയുടെ പദവി 'സുൽത്താൻ' എന്നാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ ജനതയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യ ദാഹം അവിടെ അവസാനിച്ചിരുന്നില്ല. സാദ് സഗ്ലൂൽ എന്ന ദേശീയ നേതാവിന്റെ കീഴിൽ 1919-ൽ വലിയൊരു വിപ്ലവം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. ഇതിന്റെ ഫലമായി 1922-ൽ ബ്രിട്ടൻ ഈജിപ്തിന് നാമമാത്രമായ സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകി. സുൽത്താൻ ഫുവാദ് 'രാജാവ്' (King Fuad I) എന്ന പദവി സ്വീകരിച്ചു. രാജാവും പ്രമുഖ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയായ വഫ്ദും ബ്രിട്ടീഷ് പ്രതിനിധികളും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ രാഷ്ട്രീയ പോരാട്ടങ്ങളുടെ വേദിയായി പിന്നീട് ഈജിപ്ത് മാറി.

ഫുവാദ് രാജാവിന് ശേഷം 1936-ൽ ഭരണമേറ്റ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ കിംഗ് ഫാറൂഖ് ആയിരുന്നു ഈ രാജവംശത്തിലെ അവസാനത്തെ പ്രധാന ഭരണാധികാരി. ചെറുപ്പക്കാരനും സുന്ദരനുമായിരുന്ന ഫാറൂഖിനെ തുടക്കത്തിൽ ജനങ്ങൾ വലിയ പ്രതീക്ഷയോടെയാണ് കണ്ടത്. എന്നാൽ വളരെ വേഗം തന്നെ അദ്ദേഹം ഒരു അഴിമതിക്കാരനും ആഡംബര പ്രിയനുമായ ഭരണാധികാരിയായി മാറി. രാജ്യത്തെ ഭൂരിഭാഗം ജനങ്ങളും കടുത്ത ദാരിദ്ര്യത്തിൽ കഴിയുമ്പോൾ കൊട്ടാരത്തിൽ കോടികൾ ചിലവഴിച്ചുള്ള വിരുന്നുകളും ചൂതാട്ടങ്ങളും നടന്നു. ഈജിപ്ഷ്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ തകരുകയും ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം ജനങ്ങളിൽ കടുത്ത അമർഷം ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതിനെല്ലാം പുറമെ 1948-ൽ ഇസ്രായേലിനെതിരെ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യം നേരിട്ട കനത്ത പരാജയം രാജാവിനോടുള്ള വെറുപ്പ് വർദ്ധിപ്പിച്ചു. മോശപ്പെട്ട ആയുധങ്ങൾ നൽകി സൈന്യത്തെ കൊലയ്ക്ക് കൊടുത്തത് കൊട്ടാരത്തിലെ അഴിമതിക്കാരാണെന്ന് സൈനികർ വിശ്വസിച്ചു. ഈ അസംതൃപ്തിയിൽ നിന്നാണ് ജമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ, മുഹമ്മദ് നജീബ് തുടങ്ങിയ യുവ സൈനിക ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ 'ഫ്രീ ഓഫീസേഴ്സ്' എന്നൊരു രഹസ്യ സംഘടന രൂപംകൊള്ളുന്നത്. 1952 ജൂലൈ 23-ന് വളരെ ആസൂത്രിതമായി നടന്ന ഒരു രക്തരഹിത സൈനിക അട്ടിമറിയിലൂടെ ഫ്രീ ഓഫീസേഴ്സ് അധികാരം പിടിച്ചെടുത്തു. സൈന്യമില്ലാതെ ഒറ്റപ്പെട്ട കിംഗ് ഫാറൂഖിന് തന്റെ മകനായ അഹമ്മദ് ഫുവാദ് രണ്ടാമന് അധികാരം കൈമാറി ഇറ്റലിയിലേക്ക് നാടുവിടേണ്ടി വന്നു. കേവലം ഒരു വയസ്സ് മാത്രമുള്ള ഫുവാദ് രണ്ടാമനെ പേരിന് രാജാവായി നിർത്തി ഒരു വർഷത്തോളം സൈന്യം ഭരണം നടത്തി. ഒടുവിൽ 1953 ജൂൺ 18-ന് ഈജിപ്തിനെ ഒരു റിപ്പബ്ലിക്കായി പ്രഖ്യാപിച്ചതോടെ അലവിയ്യ രാജവംശത്തിന്റെ 150 വർഷം നീണ്ടുനിന്ന ഭരണത്തിന് ഔദ്യോഗികമായി തിരശ്ശീല വീണു.

രാജഭരണം അവസാനിച്ചെങ്കിലും, മുഹമ്മദ് അലി പാഷയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമികളും ഈജിപ്തിലുണ്ടാക്കിയ സ്വാധീനം ഒരിക്കലും മായ്ച്ചുകളയാനാവാത്തതാണ്. ചരിത്രത്തിന്റെ ഒരു നിർണ്ണായക വഴിത്തിരിവിൽ, കേവലം വിദേശ ശക്തികളുടെ ഒരു കളിപ്പാവയായി മാറുമായിരുന്ന ഈജിപ്തിനെ സ്വത്വമുള്ള ഒരു ആധുനിക രാജ്യമാക്കി അവർ പരിവർത്തിപ്പിച്ചു. ഇന്ന് കാണുന്ന ഈജിപ്തിന്റെ അതിർത്തികൾ നിർണ്ണയിച്ചതും, ഭരണസംവിധാനങ്ങൾക്ക് രൂപം നൽകിയതും, കാർഷിക മേഖലയെ ലോകോത്തരമാക്കിയതും, വിദ്യാഭ്യാസ രംഗത്ത് ആധുനികതയുടെ വെളിച്ചം കൊണ്ടുവന്നതും ഈ രാജവംശമാണ്. ഒരു ഏകാധിപതിയുടെ ക്രൂരതകളും പിന്നീട് വന്ന ഭരണാധികാരികളുടെ ധൂർത്തും ചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാണെങ്കിൽ കൂടി, അവർ കെട്ടിപ്പടുത്ത അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും സ്ഥാപനങ്ങളുമാണ് ആധുനിക ഈജിപ്തിന്റെ അടിത്തറയായി ഇന്നും നിലകൊള്ളുന്നത്.

മരുഭൂമിയിൽ വിരിഞ്ഞ ആ വിപ്ലവത്തിന്റെ തുടക്കക്കാരനായ മുഹമ്മദ് അലി പാഷ ഒരു വ്യക്തി എന്നതിലുപരി ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയായി ചരിത്രത്തിൽ എന്നും തിളങ്ങിനിൽക്കും. നൈൽ നദിയുടെ തീരങ്ങളിൽ ഇന്നും ബാക്കിയുള്ള പൈതൃക സ്മാരകങ്ങളും ആധുനിക കെയ്‌റോയുടെ നിരത്തുകളും അലവിയ്യ രാജവംശത്തിന്റെ ആ മറക്കാനാവാത്ത വീരഗാഥകൾ ലോകത്തോട് വിളിച്ചുപറയുന്നുണ്ട്. ആധുനിക അറബ് ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ സാംസ്കാരിക, രാഷ്ട്രീയ കേന്ദ്രമായി ഈജിപ്ത് മാറിയതിന് പിന്നിലെ പ്രധാന ചാലകശക്തി നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുൻപ് ആ അൽബേനിയൻ പടത്തലവൻ കണ്ട വലിയ സ്വപ്നങ്ങളായിരുന്നു എന്നത് തർക്കമില്ലാത്ത വസ്തുതയാണ്. ചരിത്രത്തിന്റെ ഏടുകളിൽ ആധുനികതയുടെയും അതിജീവനത്തിന്റെയും പര്യായമായി ആ പേരും രാജവംശവും എന്നും ഓർമ്മിക്കപ്പെടും.