Islamonweb

1971-ൽ നോം ചോംസ്‌കിയും മിഷേൽ ഫൂക്കോയും തമ്മിൽ നടന്ന ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ സംവാദം ആധുനിക ചിന്താലോകത്തെ പിടിച്ചുലച്ച ഒന്നായിരുന്നു. മനുഷ്യന്റെ നീതിബോധം സഹജമാണോ അതോ അധികാര ഘടനയുടെ (Power Structures) നിർമിതിയാണോ എന്നതായിരുന്നു അവരുടെ തർക്കവിഷയം. അക്കാലത്തെ 'പൊതു ബുദ്ധിജീവി' (Public Intellectual) എന്ന സങ്കല്പം രൂപപ്പെട്ടത് ഇത്തരം ഗൗരവമേറിയ സംവാദങ്ങളിലൂടെയും, വർഷങ്ങളുടെ കഠിനാധ്വാനത്തിലൂടെയുമായിരുന്നു. ജീൻ-പോൾ സാർത്രെ ലോകത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്തത് ട്വീറ്റുകളിലൂടെയായിരുന്നില്ല; മറിച്ച്, രണ്ട് വർഷം കൊണ്ട് രചിച്ച 800 പേജുകളുള്ള Being and Nothingness എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിലൂടെയായിരുന്നു. വായനക്കാരനിൽ നിന്ന് വലിയതോതിലുള്ള സമയം ആവശ്യപ്പെടുന്ന ഒരു 'ബൗദ്ധിക നിലവാര മാനദണ്ഡം' അവിടെ നിലനിന്നിരുന്നു. എന്നാൽ, ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ ഈ ബൗദ്ധിക ഗരിമയ്ക്ക് ഘടനാപരമായ മാറ്റം സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നതാണ് സത്യം.

ധൈഷണികതയിൽ നിന്ന് പ്രകടനപരതയിലേക്ക്

ഇന്ന് 'ചിന്ത' (Thought) എന്ന പ്രക്രിയയ്ക്ക് പകരം 'പ്രകടനം' (Performance) എന്നതിനാണ് ഡിജിറ്റൽ വിപണിയിൽ മൂല്യമുള്ളത്. ഇതിനെ 'വ്യാജ ബുദ്ധിജീവിവാദം' (Pseudo-Intellectualism) എന്ന് വിളിക്കുന്നതിലും കൃത്യം 'പെർഫോമേറ്റീവ് ഇന്റലക്ട്' (Performative Intellect) എന്ന് വിളിക്കുന്നതാവും. അൽഗോരിതങ്ങൾ രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത് തന്നെ, സങ്കീർണ്ണമായ വിഷയങ്ങളെ വൈകാരികമായ ഒറ്റപ്പെട്ട ശകലങ്ങളായി (Decontextualized Clips) ചുരുക്കാൻ വേണ്ടിയാണ്. ഒരു വിഷയത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മത (Nuance) എന്നത് വൈറലാവാനുള്ള സാധ്യതയെ കുറയ്ക്കുന്നു. തദ്ഫലമായി, ആഴത്തിൽ ചിന്തിക്കുന്നവർ പോലും അൽഗോരിതത്തിന്റെ സമ്മർദ്ദത്തിന് വഴങ്ങി, 30 സെക്കൻഡിൽ തീർപ്പുകൾ കൽപ്പിക്കാൻ നിർബന്ധിതരാകുന്നു. മാധ്യമം സന്ദേശത്തെ നിർണ്ണയിക്കുന്നു എന്ന മക്‍ലൂഹൻ സിദ്ധാന്തം ഇവിടെ അന്വർത്ഥമാവുകയാണ്; മാധ്യമം 'വേഗത' ആവുമ്പോൾ സന്ദേശം 'ഉപരിപ്ലവം' മാത്രമായി മാറുന്നു.

ഈ ആഗോള പ്രവണത കേരളത്തിലും സജീവമാണെങ്കിലും, അതിനെതിരെയുള്ള സൂക്ഷ്മമായ ചില ചെറുത്തുനിൽപ്പുകൾ (Micro-resistance) നമ്മുടെ ഡിജിറ്റൽ മണ്ഡലത്തിൽ ദൃശ്യമാണ്. 'ക്ലിപ്പ് കൾച്ചറിന്' സമാന്തരമായി, ദീർഘനേരം നീളുന്ന 'സ്ലോ ജേണലിസം' (Slow Journalism) രീതികളോട് യുവതലമുറ കാണിക്കുന്ന താൽപ്പര്യം ശ്രദ്ധേയമാണ്.

ഇതിന് മികച്ച ഉദാഹരണമാണ് ഷാരിഖ് ശംസുദ്ദീൻ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് വി.ഡി. സതീശനുമായി നടത്തിയ ദീർഘമായ അഭിമുഖത്തിന് ലഭിച്ച സ്വീകാര്യത. 60 സെക്കൻഡിൽ ശ്രദ്ധ തെറ്റുന്ന 'അറ്റൻഷൻ ഇക്കോണമി'യുടെ കാലത്ത്, ഒരു മണിക്കൂറിലധികം നീളുന്ന രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങൾ കേൾക്കാൻ പതിനായിരങ്ങൾ തയ്യാറാവുന്നു എന്നത് നിസ്സാരമല്ല. The Erci Podcast, Uppu, Out of Focus തുടങ്ങിയ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന ജനപ്രീതി സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, ഉപരിപ്ലവമായ വിവരങ്ങൾക്കപ്പുറം വിഷയങ്ങളുടെ സന്ദർഭവും (Context) ആഴവും യുവത്വം ആഗ്രഹിക്കുന്നു എന്നാണ്.

ഈ പ്രതിഭാസത്തെ കേവലം ഒരു മാധ്യമ മാറ്റമായി മാത്രം കാണാനാവില്ല. ഇത് അറിവിന്റെ സമ്പാദനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു ജ്ഞാനശാസ്ത്ര (Epistemological) പ്രതിസന്ധിയാണ്. സോഷ്യൽ മീഡിയയുടെ അടിസ്ഥാന തത്വം 'ത്വര' (Haste/Ajala) ആണ്. ഒരു വിഷയത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതകളെ 15 സെക്കൻഡിലേക്ക് ചുരുക്കുമ്പോൾ നഷ്ടപ്പെടുന്നത് സത്യമാണ്.

ഇവിടെയാണ് പാരമ്പര്യ വിജ്ഞാനീയങ്ങളിൽ ഊന്നിയുള്ള 'സ്വബർ' (Sabr/Patience) എന്ന ആശയത്തിന് പ്രസക്തിയേറുന്നത്. ഇസ്‌ലാമിക വിജ്ഞാനശാസ്ത്രത്തിൽ അറിവ് (Ilm) എന്നത് ക്ഷമയുമായി അഭേദ്യമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സാർത്രെയുടെ പുസ്തകം വായിക്കാൻ വേണ്ട ക്ഷമയും, ഫൂക്കോയുടെ ചിന്തകൾ ഗ്രഹിക്കാൻ വേണ്ട സാവകാശവും അറിവ് നേടുന്ന പ്രക്രിയയുടെ ഭാഗമാണ്.

ഇസ്‍ലാമിക വിജ്ഞാനസമ്പാദനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ഘടകങ്ങളില്‍ പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ്, ദീര്‍ഘസമയം ചെലവഴിക്കാനുള്ള ക്ഷമയും അധ്വാനവും. അറിവ് നേടാന്‍ ആവശ്യമായ ആറ് കാര്യങ്ങള്‍ പറയുന്ന, ഇമാം ശാഫിഇയുടെ വരികളില്‍ ഇത് കാണാവുന്നതാണ്. എല്ലാം ഒരേ സമയം അന്വേഷിക്കുന്നത് ഒന്നും ലഭിക്കാതിരിക്കാന്‍ കാരണമാകുമെന്ന പണ്ഡിത വചനങ്ങളും ഇതോട് ചേര്‍ത്ത് വായിക്കേണ്ടതാണ്. 

ഇക്കാലത്ത്, മതപരമായ വിഷയങ്ങൾ പോലും റീലുകളായി ചുരുങ്ങുമ്പോൾ സംഭവിക്കുന്ന അപകടത്തെ തിരിച്ചറിഞ്ഞുകൊണ്ടുള്ള ഇടപെടലുകൾ കേരളത്തിൽ നടക്കുന്നുണ്ട് എന്നതും പ്രത്യേകം പറയേണ്ടതാണ്. ദാറുൽ ഹുദാ ഇസ്ലാമിക് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയുടെ Quriosity പോഡ്‌കാസ്റ്റ്, അഫ്‌നാൻ കിടങ്ങയം പോലുള്ളവരുടെ സ്റ്റോറി ടെല്ലിംഗ് എന്നിവ ഇതിന്റെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. കേൾവിക്കാരനെ പിടിച്ചുനിർത്തുക (Retention) എന്നതിലുപരി, കേൾവിക്കാരനെ ചിന്തിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ, 'സാവകാശം' (Slowness) എന്നതിനെ ഒരു ടൂൾ ആയി ഇവർ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇത് ഡിജിറ്റൽ ത്വരയ്‌ക്കെതിരെയുള്ള ആത്മീയവും ബൗദ്ധികവുമായ പ്രതിരോധമാണ്.

ആഗോളതലത്തിൽ ബുദ്ധിജീവി ലോകം 'ലൈക്കുകൾക്കും' 'ഷെയറുകൾക്കും' വേണ്ടി തങ്ങളുടെ നിലവാരത്തിൽ വിട്ടുവീഴ്ച ചെയ്യുമ്പോൾ, കേരളത്തിലെ ഒരു വിഭാഗം യുവജനങ്ങൾ 'കൂടുതൽ സമയം കേൾക്കാൻ' (Listening Longer) തയ്യാറാവുന്നു എന്നത് ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രഖ്യാപനം കൂടിയാണ്. 40 റീലുകൾ അതിവേഗം കണ്ട് തീർക്കുന്നതിന് പകരം, ഒരു മണിക്കൂർ നീളുന്ന ഒരു പോഡ്‌കാസ്റ്റ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത് വെറുമൊരു വിനോദമല്ല; അത് അൽഗോരിതത്തിന്റെ വേഗതയ്ക്ക് വഴങ്ങില്ല എന്ന പ്രഖ്യാപിത പ്രതിരോധമാണ്.

'സത്യം' എന്നത് ഉപരിതലത്തിലല്ല, മറിച്ച് ആഴങ്ങളിലാണുള്ളത്. ആ ആഴങ്ങളിലേക്ക് ഇറങ്ങിച്ചെല്ലാൻ 'ക്ഷമ' (Sabr) എന്ന ഗുണത്തെ ഡിജിറ്റൽ ശീലങ്ങളുടെ ഭാഗമാക്കുക എന്നതാണ് ഈ കാലഘട്ടത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ബൗദ്ധിക പ്രവർത്തനം.