Islamonweb

1873-ൽ മക്കയിൽ സ്ഥാപിതമായ മദ്റസ സൗലതിയ്യ അറേബ്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയതും പ്രധാനപ്പെട്ടതുമായ ഇസ്‌ലാമിക മദ്രസ്സകളിൽ ഒന്നാണ്. 1857-ലെ ഒന്നാം ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ സജീവമായി പോരാടിയ പ്രഗൽഭ പണ്ഡിതനായ ശൈഖ് റഹ്‌മത്തുള്ള കൈരാനവിയാണ് ഇതിന്റെ സ്ഥാപകൻ. കലാപത്തെ തുടർന്ന് ബ്രിട്ടീഷുകാർ അദ്ദേഹത്തെ വേട്ടയാടാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ഇന്ത്യ വിട്ട് യെമൻ വഴി മക്കയിലേക്ക് പലായനം ചെയ്യുകയും മസ്ജിദുൽ ഹറമിന് സമീപം മതപഠന ക്ലാസുകൾ ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടക്കത്തിൽ ഒരു ചെറിയ പഠനസംഘമായിരുന്ന ഇത്, പിന്നീട് ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള തീർത്ഥാടകരുടെയും വിദ്യാർത്ഥികളുടെയും ഒരു വലിയ കേന്ദ്രമായി മാറി. മദ്രസ സൗലതിയ്യ സ്ഥാപിതമായ കാലത്ത് മക്ക ഓട്ടോമൻ (ഉസ്മാനിയ്യ) സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണത്തിന് കീഴിലായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബൗദ്ധിക മികവിലും ക്രിസ്ത്യൻ മിഷനറിമാർക്കെതിരായ സംവാദങ്ങളിലും ആകൃഷ്ടനായ ഓട്ടോമൻ സുൽത്താൻ അബ്ദുൽ അസീസ്, കൈരാനവിയെ ഇസ്താംബൂളിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുകയും വലിയ സ്വീകരണം നൽകുകയും ചെയ്തു. ഓട്ടോമൻ ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഈ പിന്തുണ തുടക്കകാലത്ത് മദ്രസയുടെ നടത്തിപ്പിന് വലിയ രീതിയിൽ സഹായിച്ചു.

1873-ൽ (ഹിജ്‌റ 1290) ഇതൊരു ഔദ്യോഗിക മദ്രസയായി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. കൽക്കട്ടയിൽ നിന്നുള്ള ജീവകാരുണ്യ പ്രവർത്തകയും സമ്പന്നയുമായിരുന്ന നവാബ് ബീഗം സൗലത്തുന്നിസ നൽകിയ വലിയൊരു സാമ്പത്തിക സഹായമാണ് ഇതിന് കാരണമായത്. അവരുടെ ഓർമ്മയ്ക്കായാണ് ഈ സ്ഥാപനത്തിന് 'സൗലതിയ്യ' എന്ന് നാമകരണം ചെയ്തത്. ബീഗം സൗലത്തുന്നിസ കേവലം ഒരു കെട്ടിടം നിർമ്മിക്കുക മാത്രമല്ല ചെയ്തത്, മറിച്ച് മക്കയിലും ഇന്ത്യയിലുമായി നിരവധി സ്വത്തുക്കൾ മദ്രസയുടെ നടത്തിപ്പിനായി വഖ്ഫ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ഇതിൽ നിന്നുള്ള വരുമാനം ഉപയോഗിച്ച് ലോകത്തിന്റെ നാനാഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുമെത്തുന്ന വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് സൗജന്യമായി താമസവും ഭക്ഷണവും വിദ്യാഭ്യാസവും നൽകാൻ മദ്രസയ്ക്ക് സാധിച്ചു. ഒരു വനിതയുടെ ജീവകാരുണ്യ പ്രവർത്തനം ഒരു ആഗോള ഇസ്‌ലാമിക കലാലയത്തിന് അടിത്തറ പാകി എന്നത് ചരിത്രത്തിൽ വളരെ ശ്രദ്ധേയമായ കാര്യമാണ്. അവരുടെ മാതൃക പിന്തുടർന്ന് പിന്നീട് പല സമ്പന്നരായ മുസ്‌ലിം വനിതകളും വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളെ സഹായിക്കാൻ മുന്നോട്ടുവന്നു. സർക്കാരിന്റെയോ മറ്റു ബാഹ്യശക്തികളുടെയോ നിയന്ത്രണങ്ങളില്ലാതെ സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കാൻ ഈ സാമ്പത്തിക അടിത്തറ മദ്രസയെ സഹായിച്ചു.

മക്കയിലെ വിദ്യാഭ്യാസ ചരിത്രത്തിൽ മദ്രസ സൗലതിയ്യയുടെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രാധാന്യം, അത് അറേബ്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലെ (ഹിജാസ്) ആദ്യത്തെ ആധുനിക പാഠശാലയായിരുന്നു എന്നതാണ്. ഇതിന് മുമ്പ് മസ്ജിദുൽ ഹറമിനുള്ളിലെ തൂണുകൾക്ക് ചുറ്റുമിരുന്നുകൊണ്ടുള്ള 'ഹല്‍ഖ' രീതി മാത്രമായിരുന്നു അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ സ്വന്തമായി ഒരു കെട്ടിടം, ക്ലാസ് മുറികൾ, ബ്ലാക്ക് ബോർഡുകൾ, ഡെസ്കുകൾ, വിദ്യാർത്ഥികളുടെ ഹാജർ പട്ടിക (അറ്റൻഡൻസ്), കൃത്യമായ സമയപ്പട്ടിക എന്നിവയൊക്കെ അറേബ്യൻ വിദ്യാഭ്യാസ സമ്പ്രദായത്തിന് ആദ്യമായി പരിചയപ്പെടുത്തിയത് സൗലതിയ്യ മദ്റസയാണ്. വ്യവസ്ഥാപിതമായ ക്ലാസ് മുറികളും ഗ്രേഡിംഗ് സംവിധാനവും ഇതിന്റെ പ്രത്യേകതയായിരുന്നു. വിദ്യാഭ്യാസത്തെ പ്രാഥമികം (Ibtida'iyya), മാദ്ധ്യം (Mutawassita), ഉന്നതം (Aliya) എന്നിങ്ങനെ തരംതിരിക്കുകയും വാർഷിക പരീക്ഷകൾ നടത്തുകയും ചെയ്തു. പരീക്ഷകൾ പാസായാൽ മാത്രം അടുത്ത ഘട്ടത്തിലേക്ക് പ്രവേശനം നൽകുന്ന ഈ രീതി മക്കയിലെ ജനങ്ങൾക്ക് തികച്ചും പുതിയൊരു അനുഭവമായിരുന്നു. അക്കാലത്തെ അസംഘടിതമായ പഠനരീതികളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഇന്ത്യയിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്ന 'ദർസെ നിസാമി' എന്ന ചിട്ടയായ സിലബസാണ് ഇവിടെ നടപ്പിലാക്കിയത്. ഹനഫി കർമ്മശാസ്ത്രം, ഹദീസ്, ഖുർആൻ വ്യാഖ്യാനം, അഖീദ എന്നീ വിഷയങ്ങൾക്കാണ് പ്രധാനമായും ഊന്നൽ നൽകിയിരുന്നത്.

മദ്രസ സൗലതിയ്യ കേവലം ഒരു പാഠശാല മാത്രമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മുസ്‌ലിം പണ്ഡിതർക്ക് ഒത്തുചേരാനുള്ള ഒരു ബൗദ്ധിക കേന്ദ്രം കൂടിയായിരുന്നു അത്. ഇന്ത്യൻ പണ്ഡിതന്മാരുടെ, പ്രത്യേകിച്ചും ദാറുൽ ഉലൂം ദയൂബന്ദ് പോലെയുള്ള പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ പ്രധാന കേന്ദ്രം കൂടിയായിരുന്നു ഈ കലാലയം. ദയൂബന്ദിന്റെ സ്ഥാപകരുടെ ആത്മീയ ഗുരുവായിരുന്ന ഹാജി ഇംദാദുല്ല മുഹാജിർ മക്കി സൗലതിയ്യയുമായി വളരെ അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് വിരുദ്ധ പോരാട്ടത്തിൽ പങ്കെടുത്ത ഒരു പണ്ഡിതൻ സ്ഥാപിച്ചതുകൊണ്ടുതന്നെ, ഇസ്‌ലാമിക പാരമ്പര്യത്തെയും സ്വത്വത്തെയും സാമ്രാജ്യത്വ കടന്നുകയറ്റങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ഒരു പ്രധാന പ്രതിരോധ കേന്ദ്രമായും ഈ സ്ഥാപനം മാറി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള പല സ്വാതന്ത്ര്യ സമര സേനാനികളും പണ്ഡിതന്മാരും മക്കയിലെത്തുമ്പോൾ ഈ മദ്രസയിലാണ് അഭയം പ്രാപിച്ചിരുന്നത്.

മക്കയിലെ തദ്ദേശീയരായ അറബികളും ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരും തമ്മിലുള്ള സാംസ്കാരിക വിനിമയത്തിന്റെ മികച്ച ഒരു കേന്ദ്രം കൂടിയായിരുന്നു ഈ മദ്‍റസ. ഇന്ത്യൻ പണ്ഡിതന്മാർ അറബി ഭാഷയും അറേബ്യൻ രീതികളും സ്വാംശീകരിച്ചപ്പോൾ, അറബികളായ വിദ്യാർത്ഥികൾ ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലെ ഇസ്‌ലാമിക ചിന്താധാരകളെയും തർക്കശാസ്ത്ര രീതികളെയും അടുത്തറിഞ്ഞു. വിവിധ മദ്‌ഹബുകളിൽ പെട്ട പണ്ഡിതന്മാർ ഒരേ മേൽക്കൂരയ്ക്ക് കീഴിൽ പരസ്പര ബഹുമാനത്തോടെ അറിവ് കൈമാറിയിരുന്ന ഒരു ബഹുസ്വര അക്കാദമിക അന്തരീക്ഷം അവിടെ നിലനിന്നിരുന്നു. ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലെ, പ്രത്യേകിച്ച് കേരളത്തിലെ ഇസ്‌ലാമിക വിദ്യാഭ്യാസ ചരിത്രത്തിൽ സൗലതിയ്യ വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിട്ടുണ്ട്. മലബാറിൽ നിന്നുള്ള നിരവധി പരമ്പരാഗത പണ്ഡിതന്മാർ ഉപരിപഠനത്തിനായി മക്കയിലെത്തിയപ്പോൾ അവരുടെ പ്രധാന ആശ്രയം സൗലതിയ്യ ആയിരുന്നു. അവർ നാട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തിയ ശേഷം കേരളത്തിലെ പള്ളി ദർസ് സംവിധാനങ്ങളെ കൂടുതൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തുന്നതിൽ ഇത് പ്രധാന പങ്ക് വഹിക്കുകയും ചെയ്തു. അറബി ഭാഷയായിരുന്നു പ്രധാന പഠനമാധ്യമമെങ്കിലും, ഇന്ത്യാക്കാർക്കായി ഉർദു ഭാഷയും ആശയവിനിമയത്തിന് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.

ഇന്ത്യയ്ക്ക് പുറമെ ഇന്തോനേഷ്യ, മലേഷ്യ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിദ്യാർത്ഥികളും ഇവിടെ പഠിക്കാൻ എത്തിയിരുന്നു. ലോകത്തെ ഏറ്റവും പ്രഗൽഭരായ പണ്ഡിതന്മാരിൽ ഒരാളായി അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ശൈഖ് മുഹമ്മദ് യാസീൻ അൽഫദാനിയെ പോലെയുള്ള മഹാരഥന്മാർ ഈ കലാലയവുമായി അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്നവരാണ്. ഇന്തോനേഷ്യയിലെ പ്രമുഖ സംഘടനയായ 'നഹ്‌ദത്തുൽ ഉലമ'യുടെ സ്ഥാപക നേതാക്കളിൽ പലർക്കും ഇവിടെയുള്ളവരുമായി ബൗദ്ധിക ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ, 1934-ൽ മദ്രസയിലെ ഒരു ചടങ്ങിൽ വെച്ച് അറബിക്ക് പകരം മാതൃഭാഷയായ മലായ് ഭാഷയിൽ വായന നടത്താൻ ഇന്തോനേഷ്യൻ വിദ്യാർത്ഥികൾ ശ്രമിച്ചതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ചെറിയ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ ഉടലെടുത്തു. ഇതിനെത്തുടർന്ന് തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യൻ വിദ്യാർത്ഥികൾക്കായി 'ദാറുൽ ഉലൂം അൽദീനിയ്യ' എന്ന പേരിൽ പുതിയൊരു മദ്രസ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുകയും ഈ രണ്ട് സ്ഥാപനങ്ങളും പരസ്പര സഹകരണത്തോടെ മുന്നോട്ട് പോവുകയും ചെയ്തു.

മക്കയിലെ അച്ചടി മേഖലയുടെ ചരിത്രത്തിലും മദ്രസ സൗലതിയ്യയ്ക്ക് സുപ്രധാനമായ സ്ഥാനമുണ്ട്. പാഠ്യപദ്ധതിക്കാവശ്യമായ പുസ്തകങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കുന്നതിനായി മദ്രസ സ്വന്തമായി ഒരു അച്ചുകൂടം (മത്ബഅ സൗലതിയ്യ) സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു. ഇസ്‌ലാമിക ഗ്രന്ഥങ്ങൾ, പാഠപുസ്തകങ്ങൾ, പണ്ഡിതന്മാരുടെ രചനകൾ എന്നിവ ഇവിടെ നിന്നും അച്ചടിച്ച് വിതരണം ചെയ്തിരുന്നു. ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള അപൂർവ്വങ്ങളായ ആയിരക്കണക്കിന് കയ്യെഴുത്തുപ്രതികളും പുസ്തകങ്ങളും അടങ്ങിയ വിപുലമായ ഒരു ലൈബ്രറിയും ഇവിടെയുണ്ടായിരുന്നു. ഇന്ത്യ, ഈജിപ്ത്, സിറിയ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പണ്ഡിതന്മാർ തങ്ങളുടെ ഹജ്ജ് യാത്രകൾക്കിടയിൽ വിലപ്പെട്ട പല ഗ്രന്ഥങ്ങളും ഈ ലൈബ്രറിക്ക് സംഭാവന നൽകുക പതിവായിരുന്നു.

ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധകാലത്തും തുടർന്നുവന്ന അറബ് കലാപകാലത്തും മദ്റസ സൗലതിയ്യ വലിയ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി അഭിമുഖീകരിച്ചു. യുദ്ധം കാരണം ഇന്ത്യയും മക്കയും തമ്മിലുള്ള ആശയവിനിമയവും യാത്രാമാർഗ്ഗങ്ങളും അടഞ്ഞതോടെ വഖ്ഫ് ഫണ്ടുകൾ ലഭിക്കാതായി. മാസങ്ങളോളം ശമ്പളം ലഭിക്കാതിരുന്നിട്ടും, കൊടിയ ദാരിദ്ര്യത്തിലും അവിടുത്തെ അധ്യാപകർ തങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ചിരുന്ന റേഷൻ ഭക്ഷണം മാത്രം കഴിച്ച് അക്കാദമിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടർന്നു. അവരുടെ ഈ അർപ്പണബോധമാണ് ആ പ്രതിസന്ധികാലത്ത് മദ്റസയെ നിലനിർത്തിയത്. സ്ഥാപകനായ ശൈഖ് റഹ്‌മത്തുള്ള കൈരാനവിയുടെ വിയോഗത്തിന് ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബാംഗങ്ങളും ശിഷ്യന്മാരുമാണ് ഈ കലാലയത്തിന്റെ നേതൃത്വം ഏറ്റെടുത്തത്. ഈ നേതൃത്വത്തുടർച്ച മദ്റസയുടെ പ്രാരംഭ ലക്ഷ്യങ്ങളെയും സിലബസിനെയും വ്യതിചലിക്കാതെ സംരക്ഷിച്ചു.

1920-കളിൽ അബ്ദുൽ അസീസ് രാജാവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ സൗദി ഭരണകൂടം മക്കയുടെ നിയന്ത്രണം ഏറ്റെടുത്തപ്പോൾ, പല പരമ്പരാഗത സ്ഥാപനങ്ങളും അടച്ചുപൂട്ടുകയും നിയന്ത്രണങ്ങൾക്ക് വിധേയമാവുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ, മദ്രസ സൗലതിയ്യയുടെ ഉന്നതമായ അക്കാദമിക നിലവാരവും ബൗദ്ധിക പാരമ്പര്യവും മനസ്സിലാക്കിയ അബ്ദുൽ അസീസ് രാജാവ് ഈ സ്ഥാപനം നേരിട്ട് സന്ദർശിക്കുകയും അതേ സിലബസോടെ പ്രവർത്തിക്കാൻ പ്രത്യേക അനുമതി നൽകുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് സൗദി വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രാലയത്തിന് കീഴിൽ കാര്യങ്ങൾ ഏകീകരിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, പരമ്പരാഗതമായ 'ദർസെ നിസാമി' നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടുതന്നെ സയൻസ്, ഗണിതം തുടങ്ങിയ ആധുനിക വിഷയങ്ങളും പാഠ്യപദ്ധതിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. ഇത് വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് സൗദി സർവ്വകലാശാലകളിൽ ഉപരിപഠനം നടത്താനുള്ള ഔദ്യോഗിക അംഗീകാരം നേടിക്കൊടുത്തു.

മസ്ജിദുൽ ഹറമിന്റെ സമീപത്തുള്ള ശാമിയ്യ എന്ന പ്രദേശത്തായിരുന്നു ഒരു നൂറ്റാണ്ടിലധികം കാലം ഈ മദ്റസ തലയുയർത്തി നിന്നിരുന്നത്. പരമ്പരാഗത അറേബ്യൻ (ഹിജാസി) വാസ്തുവിദ്യയും ഇന്ത്യൻ നിർമ്മാണ ശൈലിയും സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ഒരു അപൂർവ്വ നിർമ്മിതിയായിരുന്നു അത്. വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ഒത്തുചേരാനുള്ള വലിയ ഇടനാഴികളും, മരംകൊണ്ടുള്ള പ്രത്യേകതരം കൊത്തുപണികളുള്ള ജനാലകളും (Roshans) ഇതിന്റെ സവിശേഷതയായിരുന്നു. എന്നാൽ, ആധുനിക കാലത്ത് ഹറം വികസനത്തിന്റെ ഭാഗമായി ഈ ചരിത്ര കെട്ടിടം പൊളിച്ചുമാറ്റപ്പെടുകയും മക്കയിലെ തന്നെ അൽകാക്കിയ്യ എന്ന പ്രദേശത്തേക്ക് മദ്റസ മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു.

മദ്റസ സൗലതിയ്യയെക്കുറിച്ചും അതിന്റെ സ്ഥാപകനെക്കുറിച്ചും നിരവധി ചരിത്ര ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ വ്യക്തമായ പരാമർശമുണ്ട്. ശൈഖ് റഹ്‌മത്തുള്ള കൈരാനവിയുടെ പ്രശസ്തമായ 'ഇള്ഹാറുൽഹഖ്', ഖാസി അബ്ദുല്ല മിർദാദ് മക്കിയുടെ 'നശ്‌റു ന്നൂർ വസ്സഹ്‌ർ' എന്ന ജീവചരിത്ര ഗ്രന്ഥം, ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പ്രമുഖ പണ്ഡിതനായ മുഫ്തി തഖി ഉസ്മാനിയുടെ ഓർമ്മക്കുറിപ്പുകൾ എന്നിവയിലെല്ലാം സൗലതിയ്യയുടെ ചരിത്രപരമായ പങ്ക് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. പഴയ കെട്ടിടം നഷ്ടപ്പെട്ടെങ്കിലും, ഒന്നര നൂറ്റാണ്ടിലേറെയായി ലോകമെമ്പാടുമുള്ള വിജ്ഞാനാന്വേഷികൾക്ക് തണലായി നിന്ന മദ്റസ സൗലതിയ്യയുടെ ചരിത്രപരമായ പൈതൃകം, ഇന്ത്യക്കാര്‍ക്കെല്ലാം അഭിമാനമായി ഇന്നും സജീവമായി നിലനിൽക്കുന്നു.