മുഗൾ ഇന്ത്യയിലെ റമദാനുകള്ക്ക് ഹലീമിന്റെ മണമായിരുന്നു
മുഗൾ ഇന്ത്യയിലെ റമദാൻ ആചരണങ്ങൾ കേവലം ഒരു മതാനുഷ്ഠാനം എന്നതിലുപരി ഭരണകൂട തന്ത്രങ്ങളുടെയും, ആത്മീയ സംവാദങ്ങളുടെയും, സാംസ്കാരിക സമന്വയത്തിന്റെയും വേദിയായിരുന്നു. 1526-ൽ ബാബർ സ്ഥാപിച്ച ഈ സാമ്രാജ്യം ഇസ്ലാമിക പാരമ്പര്യങ്ങളെ ഇന്ത്യൻ ഭൂപ്രകൃതിക്കും ജനതയ്ക്കും അനുയോജ്യമായ രീതിയിൽ പുനർനിർവചിച്ചു. ബാബറുടെ 'ബാബർനാമ' പ്രകാരം യുദ്ധക്കളങ്ങളിലും താൽക്കാലിക തമ്പുകളിലും അദ്ദേഹം വ്രതം മുടക്കിയിരുന്നില്ലെന്ന് കാണാം. എന്നാൽ അക്ബറിന്റെ കാലമായപ്പോഴേക്കും റമദാൻ ഒരു സാർവത്രികമായ ആത്മീയ മാസമായി മാറി. അക്ബർ തന്റെ 'ഇബാദത്ത് ഖാന'യിൽ സൂഫികളെയും ഇതര മതസ്ഥരെയും ഒരുമിച്ചിരുത്തി സത്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾ നടത്തിയിരുന്നത് പലപ്പോഴും റമദാൻ രാത്രികളിലായിരുന്നു. ഇത് സാമ്രാജ്യത്തിൽ സഹിഷ്ണുതയുടെ അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിച്ചു.
ജഹാംഗീറിന്റെ ഭരണകാലം മുഗൾ റമദാൻ ചരിത്രത്തിലെ സുവർണ്ണകാലമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം ശൈഖുമാരെയും സയ്യിദുമാരെയും സന്ദർശിച്ച് അവർക്കൊപ്പം ഇഫ്താറിൽ പങ്കുചേരുന്നത് ഒരു രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശം കൂടിയായിരുന്നു. മുസ്ലിം ജനവിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽ തന്റെ സ്വാധീനം ഉറപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം ഇത് ഉപയോഗിച്ചു. അതേ സമയം, കൊട്ടാരത്തിലെ വനിതകളും റമദാൻ ആഘോഷങ്ങളിൽ സജീവമായിരുന്നു. നൂർജഹാനെപ്പോലുള്ള രാജ്ഞിമാർ പള്ളികളിലും സത്രങ്ങളിലും വിളക്കുകൾ തെളിയിക്കാനും ദരിദ്രർക്ക് ഭക്ഷണം വിതരണം ചെയ്യാനും പ്രത്യേക താൽപ്പര്യം കാണിച്ചിരുന്നു. ഷാജഹാന്റെ കാലത്ത് ദില്ലിയിലെ ജുമാ മസ്ജിദ് കേന്ദ്രീകരിച്ച് നടന്ന റമദാൻ ഒത്തുചേരലുകൾ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പ്രതാപം വിളിച്ചോതുന്നതായിരുന്നു. ഔറംഗസീബ്, അതീവ കർക്കശമായ രീതിയിൽ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുകയും കൊട്ടാരത്തിലെ സംഗീതവും നൃത്തവും ഈ മാസത്തിൽ പൂർണ്ണമായും നിരോധിക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹം തന്റെ രാത്രികൾ ഖുർആൻ പകർത്തിയെഴുതാനും പ്രാർത്ഥനകൾക്കുമായി മാറ്റിവെച്ചു.
സൂഫി വര്യന്മാരുടെ സ്വാധീനം മുഗൾ റമദാൻ സംസ്കാരത്തിൽ നിർണ്ണായകമായിരുന്നു. ചിശ്തി, നഖ്ഷബന്ദി തുടങ്ങിയ സൂഫി സരണികള് കൊട്ടാരവുമായി അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ദില്ലിയിലെ നിസാമുദ്ദീൻ ഔലിയ ദർഗ്ഗയും അജ്മീറിലെ ഖ്വാജ മുഈനുദ്ദീൻ ചിശ്തി ദർഗ്ഗയും റമദാനിൽ ആത്മീയ സംഗമങ്ങളുടെ കേന്ദ്രങ്ങളായിരുന്നു. മുഗൾ രാജകുമാരിമാരായ ജഹാനാര ബീഗത്തെപ്പോലുള്ളവർ ഇത്തരം കേന്ദ്രങ്ങളിൽ റമദാൻ മാസത്തിൽ വലിയ തോതിലുള്ള ദാനധർമ്മങ്ങൾ നൽകിയിരുന്നു.
'തറാവീഹ്' നമസ്കാരത്തിന് ശേഷം സൂഫി മഠങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന 'ഖവ്വാലി' സദസ്സുകൾ ഭക്തിയും സംഗീതവും ചേർന്ന അപൂർവ്വമായ അനുഭൂതിയായിരുന്നു പ്രജകൾക്ക് നൽകിയിരുന്നത്. പാവപ്പെട്ടവർക്കായി കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്നും പ്രത്യേകമായി വിതരണം ചെയ്തിരുന്ന 'നാൻ' (Nan) ഉം 'ഷീർമാലും' (Shirmal) റമദാൻ വിപണികളിലെ പ്രധാന ആകർഷണമായിരുന്നു. റമദാനിലെ അവസാന പത്ത് ദിനങ്ങളിലെ 'ഇഅ്തികാഫ്' ചക്രവർത്തിമാരും രാജകുമാരന്മാരും പലപ്പോഴും പ്രശസ്തമായ സൂഫി ദർഗ്ഗകളിൽ വെച്ചാണ് നിർവ്വഹിച്ചിരുന്നത്. ഇത് ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഭരണാധികാരികളോടുള്ള ആദരവ് വർദ്ധിപ്പിച്ചു. ലൈലത്തുൽ ഖദ്ർ പോലുള്ള ആത്മീയ സംഗമങ്ങൾ നടക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.
റമദാന്റെ ആഗമനം സാമ്രാജ്യത്തിലെ വിപണികളിലും വലിയ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തിയിരുന്നു. പകൽ സമയങ്ങളിൽ വ്യാപാരം കുറവായിരുന്ന ചന്തകൾ സൂര്യാസ്തമയത്തിന് ശേഷമാണ് സജീവമായിരുന്നത്. പേർഷ്യൻ സ്വാധീനമുള്ള വിഭവങ്ങളും പ്രാദേശിക ഇന്ത്യൻ രുചികളും ചേർന്ന ഒരു പുതിയ ഭക്ഷണ സംസ്കാരം ഇക്കാലത്ത് രൂപപ്പെട്ടു. ഹലീം, കബാബ്, ഷീർമാൽ, ബാകർഖാനി, നിഹാരി തുടങ്ങിയ വിഭവങ്ങൾ മുഗൾ ദസ്തർഖാനുകളിൽ (ഭക്ഷണ വിരിപ്പുകൾ) പ്രധാനമായിരുന്നു. ബംഗാൾ പോലുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രാദേശിക ഭരണാധികാരികൾ വലിയ ഇഫ്താർ വിരുന്നുകൾ സംഘടിപ്പിക്കുകയും അതിൽ ഹിന്ദു പ്രഭുക്കന്മാരെ പങ്കെടുപ്പിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ഇത് ഒരുതരം 'ഗംഗാ-ജമുനി തെഹ്സീബ്' അഥവാ സമ്മിശ്ര സംസ്കാരം വളർത്താൻ സഹായിച്ചു.
ഭരണകൂടം സമയക്രമം നിശ്ചയിക്കുന്നതിൽ പീരങ്കി വെടികൾ ഉപയോഗിച്ചത് ജനജീവിതത്തെ ഏകീകരിച്ചു. നഗരങ്ങളിലെ പാവപ്പെട്ടവർക്കായി ചക്രവർത്തിയുടെ വകയായി 'ലംഗറുകൾ' (പൊതു അടുക്കളകൾ) തുറന്നിരുന്നു. ഇവിടെ മതം നോക്കാതെ എല്ലാവർക്കും ഭക്ഷണം നൽകിയിരുന്നു. ഇത് മുഗൾ ചക്രവർത്തിമാർ തങ്ങളെ ഒരു മതത്തിന്റെ മാത്രം ഭരണാധികാരിയായല്ല, മറിച്ച് എല്ലാ പ്രജകളുടെയും സംരക്ഷകനായാണ് കണ്ടിരുന്നത് എന്നതിന് തെളിവാണ്. റമദാൻ മാസത്തിന്റെ അവസാനം ഈദുൽ ഫിത്വർ ആഘോഷിക്കുമ്പോൾ അത് സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തന്നെ ഉത്സവമായി മാറുകയും ഹിന്ദുക്കളും സിഖുകാരും മുസ്ലിം അയൽവാസികൾക്ക് സമ്മാനങ്ങൾ നൽകി സ്നേഹം പങ്കുവെക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ഈ രീതിയിൽ മുഗൾ കാലഘട്ടത്തിലെ റമദാൻ ഭക്തിയുടെയും ഭരണത്തിന്റെയും സൗഹൃദത്തിന്റെയും സവിശേഷമായ ഒരു സംഗമഭൂമിയായിരുന്നു.
മുഗൾ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയനായ ചക്രവർത്തി ഔറംഗസീബിന്റെ വ്യക്തിപരമായ വ്രതശുദ്ധിയും, മുഗൾ അടുക്കളകളിൽ രൂപപ്പെട്ട സവിശേഷമായ ഇഫ്താർ രുചിക്കൂട്ടുകളും ചരിത്രഗവേഷകർക്ക് എന്നും കൗതുകകരമായ വിഷയങ്ങളാണ്. ഔറംഗസീബ് തന്റെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ വ്രതാനുഷ്ഠാനങ്ങളിൽ മുഴുകിയിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമകാലികരായ ജീൻ ബാപ്റ്റിസ്റ്റ് ടാവർണിയറെപ്പോലുള്ള യൂറോപ്യൻ സഞ്ചാരികൾ നിരീക്ഷിച്ചതനുസരിച്ച്, റമദാൻ രാത്രികളിൽ ചക്രവർത്തി ഉറങ്ങാറില്ലായിരുന്നു. പകരം രാത്രിയുടെ സിംഹഭാഗവും അദ്ദേഹം ദില്ലിയിലെ മോതി മസ്ജിദിൽ പ്രാർത്ഥനകളിൽ ചെലവഴിക്കുകയായിരുന്നു പതിവ്. കൊട്ടാരത്തിലെ ആഢംബരങ്ങൾ ഒഴിവാക്കി റമദാനിൽ അദ്ദേഹം പരുത്തി വസ്ത്രങ്ങൾ മാത്രം ധരിക്കുകയും, തൊപ്പി തുന്നിയുണ്ടാക്കുന്ന വരുമാനം കൊണ്ട് മാത്രം വ്രതം മുറിക്കാനുള്ള ലളിതമായ ഭക്ഷണം വാങ്ങുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ഇത് മുഗൾ അധികാരത്തിന്റെ പ്രതാപത്തിനിടയിലും ഒരു ഭരണാധികാരി പുലർത്തിയ ആത്മീയ ലാളിത്യത്തിന്റെ ഉദാഹരണമായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു.
മുഗൾ ഇഫ്താറുകളിലെ വിഭവങ്ങൾ മധ്യേഷ്യൻ, പേർഷ്യൻ, ഇന്ത്യൻ പാചകകലകളുടെ ഒരു അപൂർവ്വ സംഗമമായിരുന്നു. സാധാരണയായി ഈത്തപ്പഴവും തണുപ്പിച്ച ശർബത്തുകളും കൊണ്ടാണ് നോമ്പ് തുറന്നിരുന്നത്. ഇതിൽ തന്നെ ഗുലാബ് (റോസ്), ഖാസ് (വെറ്റിവർ) തുടങ്ങിയ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ ചേർത്ത പാനീയങ്ങൾ പ്രധാനമായിരുന്നു. നോമ്പ് തുറന്നാലുടൻ വിളമ്പുന്ന 'ഹലീം' എന്ന വിഭവം മുഗൾ കാലഘട്ടത്തിൽ ഏറെ ജനകീയമായിരുന്നു. മാംസവും ഗോതമ്പും നെയ്യും ചേർത്ത് മണിക്കൂറുകളോളം വേവിച്ചുണ്ടാക്കുന്ന ഈ വിഭവം വ്രതമനുഷ്ഠിക്കുന്നവർക്ക് ആവശ്യമായ ഊർജ്ജം നൽകിയിരുന്നു. ഷാജഹാൻ ചക്രവർത്തിയുടെ കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്ന 'ഷാജഹാനി ബിരിയാണി', കുങ്കുമപ്പൂവും കശുവണ്ടിയും ഉണക്കമുന്തിരിയും ചേർത്ത് അതീവ രുചികരമാക്കിയിരുന്നു. കൂടാതെ, ബംഗാളിലെ മുഗൾ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന ഷാ ഷൂജയുടെ കാലത്ത് ഇറാനിൽ നിന്നുള്ള ഉദ്യോഗസ്ഥർ വഴി പ്രചരിച്ച 'ഖൊറാസാനി പുലാവ്' കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെ മുഗൾ ഇഫ്താറുകളുടെ അവിഭാജ്യ ഘടകമായി മാറി.
മുഗൾ ഇന്ത്യയിലെ റമദാൻ വ്രതാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ കേവലം വ്യക്തിപരമായ ഭക്തിയിൽ ഒതുങ്ങുന്നതായിരുന്നില്ല. മറിച്ച് അത് സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സാംസ്കാരികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ കെട്ടുറപ്പിനെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന ഒന്നായിരുന്നു. ബാബർ മുതൽ ഔറംഗസീബ് വരെയുള്ള ഭരണാധികാരികൾ ഈ മാസത്തെ അതീവ ഗൗരവത്തോടെയാണ് കണ്ടിരുന്നത്. ബാബർ തന്റെ യുദ്ധയാത്രകൾക്കിടയിലും വ്രതം മുടക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിച്ചിരുന്നുവെങ്കിൽ, അക്ബറിന്റെ കാലത്ത് റമദാൻ ഒരു മതസൗഹാർദ്ദ വേദിയായി മാറി. അക്ബർ ചക്രവർത്തി റമദാൻ രാത്രികളിൽ ഫത്തേപ്പൂർ സിക്രിയിലെ ഇബാദത്ത് ഖാനയിൽ വെച്ച് വിവിധ മതപണ്ഡിതന്മാരുമായി സംവാദങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുമായിരുന്നു. ഇത് സാമ്രാജ്യത്തിൽ നിലനിന്നിരുന്ന 'സുൽ-ഇ-കുൽ' (എല്ലാവർക്കും സമാധാനം) എന്ന നയത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. ജഹാംഗീർ ചക്രവർത്തി, റമദാനിൽ പ്രാദേശിക ശൈഖുമാരെയും സൂഫി വര്യന്മാരെയും സന്ദർശിക്കുന്നത് പതിവാക്കിയിരുന്നു. 1618-ൽ അദ്ദേഹം തന്റെ നോമ്പ് തുറക്കാൻ പ്രമുഖ സയ്യിദുമാരുടെ വസതികൾ തിരഞ്ഞെടുത്തത് ഭരണാധികാരിയും മതനേതൃത്വവും തമ്മിലുള്ള ഐക്യം ഉറപ്പിക്കാനായിരുന്നു.
കൂടാതെ മുഗൾ ഭരണകൂടം റമദാൻ മാസത്തിൽ നികുതി പിരിവുകളിലും മറ്റും ചില ഇളവുകൾ ചരിത്രരേഖകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഭരണപരമായ ഉത്തരവുകൾ (ഫർമാനുകൾ) പുറപ്പെടുവിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് പണ്ഡിതന്മാരുടെ ഉപദേശം തേടാൻ ചക്രവർത്തിമാർ ഈ മാസം തിരഞ്ഞെടുത്തു. റമദാൻ മാസത്തിന്റെ സമാപ്തി കുറിക്കുന്ന ഈദുല്ഫിത്തർ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ഉത്സവമായി ആഘോഷിക്കപ്പെട്ടു. ചക്രവർത്തി ആനപ്പുറത്ത് ഈദ്ഗാഹിലേക്ക് പോകുന്ന ഘോഷയാത്ര കാണാൻ ജാതിമത ഭേദമന്യേ ജനങ്ങൾ തടിച്ചുകൂടിയിരുന്നു.
ഇങ്ങനെ മുഗൾ ഭരണകാല ഇന്ത്യയിലെ റമദാൻ എന്നത് ഭക്തിയുടെയും സഹവാർത്തിത്വത്തിന്റെയും ആഡംബരത്തിന്റെയും ഒരു സവിശേഷ മിശ്രിതമായിരുന്നു, ഇത് ഇന്ത്യൻ ഇസ്ലാമിക സംസ്കാരത്തിന് പുതിയൊരു ദിശാബോധം നൽകി എന്ന് പറയാതെ വയ്യ.
Leave A Comment