Islamonweb

ഇറാന്റെ ആത്മീയവും രാഷ്ട്രീയവുമായ നട്ടെല്ലായി മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടിലേറെക്കാലം നിലകൊണ്ട ആയത്തുല്ല അലി ഖാംനഈ. അമേരിക്കയുടെയും ഇസ്രായേലിൻ്റെയും സംയുക്ത ആക്രമണത്തിൽ അദ്ദേഹം കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്ന വാർത്ത പുറത്തുവരുമ്പോൾ, അത് ഒരു വ്യക്തിയുടെ അന്ത്യം എന്നതിലുപരി ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ തന്നെ മാറ്റത്തെയാണ് അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത്.

1989-ൽ ഇസ്‍ലാമിക വിപ്ലവത്തിന്റെ പിതാവായ ആയത്തുല്ല ഖുമൈനിയുടെ മരണശേഷമാണ് ആയത്തുല്ല അലി ഖാംനഈ ഇറാന്റെ പരമോന്നത നേതാവായി ചുമതലയേൽക്കുന്നത്. വെറുമൊരു ഭരണാധികാരി എന്നതിലുപരി, പടിഞ്ഞാറൻ അധിനിവേശങ്ങൾക്കെതിരെ ഇറാനെ ഒരു പ്രതിരോധ കോട്ടയായി മാറ്റിത്തീർത്തത് ആയത്തുല്ല അലി ഖാംനഈയുടെ തന്ത്രങ്ങളായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണകാലം ഇറാനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം കടുത്ത സാമ്പത്തിക ഉപരോധങ്ങളുടെയും പ്രാദേശിക ശക്തിയായി വളരാനുള്ള കഠിന പരിശ്രമങ്ങളുടെയും സങ്കീർണ്ണമായ മിശ്രിതമായിരുന്നു.

1939-ൽ മശ്ഹദിലെ ഒരു മതപണ്ഡിത കുടുംബത്തിലാണ് ഖാംനഈ ജനിച്ചത്. ചെറുപ്പത്തിലേ തന്നെ ഖുർആൻ പഠനത്തിലും ഇസ്‍ലാമിക തത്വശാസ്ത്രത്തിലും അഗാധമായ അറിവ് നേടിയ അദ്ദേഹം, ഇറാഖിലെ നജ്ഫിലും ഇറാനിലെ ഖുമ്മിലുമായി ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി. അവിടെ വെച്ചാണ് അദ്ദേഹം ആയതുല്ലാ ഖുമൈനിയുമായി അടുക്കുന്നത്. ഇറാനിലെ ഷാ ഭരണകൂടത്തിന്റെ പാശ്ചാത്യ അനുകൂല നിലപാടുകൾക്കെതിരെ ഖാംനഈ ശക്തമായി പ്രതികരിച്ചു. ഇതിന്റെ പേരിൽ പലതവണ ജയിൽവാസവും നാടുകടത്തലും അദ്ദേഹത്തിന് അനുഭവിക്കേണ്ടി വന്നു. 1979-ലെ ഇസ്‍ലാമിക വിപ്ലവത്തിന് ശേഷം രൂപീകരിക്കപ്പെട്ട പുതിയ ഭരണകൂടത്തിൽ പ്രതിരോധ മന്ത്രിയായും പിന്നീട് ഇറാന്റെ പ്രസിഡന്റായും അദ്ദേഹം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. 1980-കളിൽ ഇറാഖുമായുണ്ടായ രക്തരൂക്ഷിതമായ യുദ്ധം ഖാംനഈയുടെ രാഷ്ട്രീയ കാഴ്ചപ്പാടുകളെ വലിയ രീതിയിൽ സ്വാധീനിച്ചു. പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങൾ സദ്ദാം ഹുസൈനെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നത് കണ്ട അദ്ദേഹം, അമേരിക്കയും സഖ്യകക്ഷികളും ഇറാന്റെ അസ്തിത്വത്തിന് ഭീഷണിയാണെന്ന നിലപാടിൽ ഉറച്ചുനിന്നു.

ഖാംനഈ പരമോന്നത നേതാവായതോടെ ഇറാന്റെ സൈനികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ ഘടനയിൽ വിപ്ലവകരമായ മാറ്റങ്ങൾ വന്നു. ഇസ്‌ലാമിക് റെവല്യൂഷണറി ഗാർഡ് കോർപ്സിനെ (IRGC) വെറുമൊരു സൈനിക വിഭാഗത്തിൽ നിന്ന് ഒരു വലിയ രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തിക ശക്തിയായി അദ്ദേഹം വളർത്തിയെടുത്തു. ഇറാന്റെ അതിർത്തികൾക്ക് പുറത്ത് സ്വാധീനം ഉറപ്പിക്കാനായി അദ്ദേഹം രൂപപ്പെടുത്തിയ Axis of Resistance (പ്രതിരോധ അച്ചുതണ്ട്) എന്ന തന്ത്രം മിഡിൽ ഈസ്റ്റിലെ രാഷ്ട്രീയത്തെ അടിമുടി മാറ്റിമറിച്ചു. ലബനനിലെ ഹിസ്ബുല്ലാഹ്, ഗാസയിലെ ഹമാസ്, യമനിലെ ഹൂത്തികൾ എന്നിവരെല്ലാം ഖാംനഈയുടെ ഈ തന്ത്രത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. ഇസ്രായേലിനെയും അമേരിക്കയെയും തങ്ങളുടെ മണ്ണിൽ നിന്ന് അകറ്റി നിർത്താൻ മറ്റ് രാജ്യങ്ങളിലെ സായുധ ഗ്രൂപ്പുകളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഈ രീതി ഖാംനഈയുടെ മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ ആയിരുന്നു. ജനറൽ ഖാസിം സുലൈമാനിയായിരുന്നു ഈ നീക്കങ്ങളുടെ പ്രധാന ശില്പി.

ആഭ്യന്തര തലത്തിൽ ഖാംനഈയുടെ ഭരണം വലിയ വെല്ലുവിളികൾ നിറഞ്ഞതായിരുന്നു. ഇറാനിലെ യുവതലമുറ വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും സാമ്പത്തിക പരിഷ്കാരങ്ങൾക്കും വേണ്ടി ശബ്ദിക്കുമ്പോള്‍, വിപ്ലവത്തിന്റെ ആദർശങ്ങളിൽ നിന്ന് പിന്നോട്ട് പോകാൻ അദ്ദേഹം തയ്യാറായില്ല. 2009-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിവാദങ്ങൾ, 2022-ലെ മഹ്സ അമീനിയുടെ മരണത്തെത്തുടർന്നുണ്ടായ പ്രതിഷേധങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ഖാംനഈയുടെ ഭരണകൂടം കടുത്ത രീതിയിലാണ് നേരിട്ടത്. പാശ്ചാത്യ ഉപരോധങ്ങൾ ഇറാന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ തളർത്തിയപ്പോൾ പ്രതിരോധ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ എന്ന ആശയമാണ് അദ്ദേഹം മുന്നോട്ട് വെച്ചത്. എന്നാൽ, നിത്യോപയോഗ സാധനങ്ങളുടെ വിലക്കയറ്റവും തൊഴിലില്ലായ്മയും സാധാരണക്കാരെ ഭരണകൂടത്തിൽ നിന്ന് അകറ്റി. പ്രത്യേകിച്ചും 2026-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ രാജ്യവ്യാപകമായി നടന്ന പ്രതിഷേധങ്ങൾ ഖാംനഈയുടെ ഭരണത്തിന്റെ അടിത്തറ ഇളക്കുന്നതായിരുന്നു.

ഇറാന്റെ ആണവ പദ്ധതിയോടുള്ള ഖാംനഈയുടെ നിലപാട് ലോകരാഷ്ട്രങ്ങൾക്കിടയിൽ വലിയ ചർച്ചയായിരുന്നു. ആണവായുധങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നത് ഇസ്‍ലാമിന് വിരുദ്ധമാണെന്ന് അദ്ദേഹം ഫത്‍വ പുറപ്പെടുവിച്ചിരുന്നെങ്കിലും, ഊർജ്ജ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ആണവ സാങ്കേതികവിദ്യ കൈവശപ്പെടുത്താനുള്ള അവകാശത്തിൽ അദ്ദേഹം ഉറച്ചുനിന്നു. 2015-ൽ ബരാക് ഒബാമയുടെ കാലത്തുണ്ടായ ആണവ കരാറിൽ അദ്ദേഹം ഭാഗികമായി സമ്മതം മൂളിയത് ഇറാന്റെ സാമ്പത്തികാവസ്ഥ മെച്ചപ്പെടുത്താനായിരുന്നു. എന്നാൽ ഡൊണാൾഡ് ട്രംപ് ഈ കരാറിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയതോടെ ഖാംനഈ വീണ്ടും കടുത്ത നിലപാടുകളിലേക്ക് മടങ്ങിപ്പോയി. അമേരിക്കയെ ഒരിക്കലും വിശ്വസിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന തന്റെ മുൻവിധി ശരിയാണെന്ന് അദ്ദേഹം ആവർത്തിച്ചു പറഞ്ഞു. ഇതോടെ ഇറാൻ വീണ്ടും യുറേനിയം സമ്പുഷ്ടീകരണം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം വഷളാവുകയും ചെയ്തു.

അവസാന വർഷങ്ങളിൽ ഖാംനഈ വലിയ രാഷ്ട്രീയ പരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെയാണ് കടന്നുപോയത്. ഇറാന്റെ പ്രാദേശിക സഖ്യകക്ഷികളായ സിറിയയിലെ അസദ് ഭരണകൂടത്തിന്റെ തകർച്ചയും ഹിസ്ബുല്ലയ്ക്കും ഹമാസിനും മേൽ ഇസ്രായേൽ ഏൽപ്പിച്ച കനത്ത ആഘാതങ്ങളും ഇറാനെ പ്രതിരോധത്തിലാക്കി. 2025 ജൂണിൽ ഇറാന്റെ ആണവ കേന്ദ്രങ്ങൾക്ക് നേരെ ഇസ്രായേൽ നടത്തിയ ആക്രമണം ഈ യുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കമായിരുന്നു. ഇതിന് മറുപടിയായി ഇറാൻ തൊടുത്ത മിസൈലുകൾ മേഖലയെ ഒരു പൂർണ്ണ യുദ്ധത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. ഈ പോരാട്ടങ്ങളുടെ ഒടുവിലത്തെ അധ്യായമെന്നോണമാണ് ഫെബ്രുവരി 28-ന് ഖാംനഈയുടെ വസതി ലക്ഷ്യമാക്കി അമേരിക്കൻ വിമാനങ്ങൾ ബോംബിട്ടത്. ഖാംനഈയുടെ മരണം ഇറാനിൽ വലിയൊരു രാഷ്ട്രീയ ശൂന്യത സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുകയാണ്.

ഖാംനഈയുടെ പിൻഗാമിയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾ ഇറാനിൽ വർഷങ്ങളായി നടക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, അദ്ദേഹത്തിന് പകരക്കാരനായി ഒരു ശക്തനായ നേതാവ് ഉയർന്നു വന്നിട്ടില്ല എന്നത് ഒരു വസ്തുതയാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണവാർത്ത പുറത്തുവന്നതോടെ രാജ്യം ഒരു ഭരണഘടനാ പ്രതിസന്ധിയിലേക്കും ആഭ്യന്തര കലാപത്തിലേക്കും നീങ്ങാനുള്ള സാധ്യതകൾ ഏറെയാണ്. ഒരു വശത്ത് ഖാംനഈയുടെ ആശയങ്ങളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന തീവ്രവാദ വിഭാഗങ്ങളും മറുവശത്ത് വിദേശ സഹായത്തോടെ മാറ്റം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ലിബറൽ വിഭാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടം ഇറാന്റെ ഭാവിയെ അനിശ്ചിതത്വത്തിലാക്കുന്നു. അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് ട്രംപ് ഇറാനിലെ ജനങ്ങളോട് തങ്ങളുടെ സർക്കാർ തിരിച്ചുപിടിക്കാൻ ആഹ്വാനം ചെയ്തത് ഈ സാഹചര്യത്തെ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാക്കുന്നു.

ചരിത്രപരമായി നോക്കുമ്പോൾ, ആയത്തുല്ലാഹ് അലി ഖാംനഈ ഒരു ധ്രുവീകരിക്കപ്പെട്ട വ്യക്തിത്വമായിരുന്നു. ഒരു വിഭാഗത്തിന് അദ്ദേഹം ഇസ്‍ലാമിക മൂല്യങ്ങളുടെ കാവലാളും ദേശീയ അഭിമാനത്തിന്റെ പ്രതീകവുമാണ്. എന്നാൽ മറ്റൊരു വിഭാഗത്തിന് അദ്ദേഹം വികസനത്തിന് തടസ്സം നിൽക്കുന്ന, മാറ്റങ്ങളെ ഭയപ്പെടുന്ന ഒരു ഏകാധിപതിയായിരുന്നു. സാംസ്കാരികമായും രാഷ്ട്രീയമായും ഇറാനെ ഒരു പ്രത്യേക പാതയിലൂടെ നയിക്കാൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചു. പാശ്ചാത്യ സംസ്കാരത്തിന്റെ കടന്നുകയറ്റത്തെ അദ്ദേഹം വെറുത്തിരുന്നു. ഇറാന്റെ തദ്ദേശീയമായ ശക്തിയിൽ വിശ്വസിക്കാനാണ് അദ്ദേഹം എപ്പോഴും ആഹ്വാനം ചെയ്തത്. എന്നാൽ ആധുനിക ലോകത്തിന്റെ വെല്ലുവിളികളും ജനങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക ആവശ്യങ്ങളും നേരിടുന്നതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ എത്രത്തോളം വിജയിച്ചു എന്നത് ഇപ്പോഴും തർക്കവിഷയമാണ്.

ആയത്തുല്ല അലി ഖാംനഈയുടെ ജീവിതം വിശകലനം ചെയ്യുമ്പോൾ അത് ഇറാന്റെ അതിജീവനത്തിന്റെയും വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്ത രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെയും കഥയാണ്. ഒരു ചെറിയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് ലോകം ഭയപ്പെടുന്ന ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ പരമോന്നത നേതാവിലേക്കുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വളർച്ച അസാധാരണമായിരുന്നു. ഏതാണ്ട് നാല് പതിറ്റാണ്ടോളം മിഡിൽ ഈസ്റ്റിലെ രാഷ്ട്രീയ ചതുരംഗപ്പലകയിൽ നിർണ്ണായക നീക്കങ്ങൾ നടത്തിയ ആ കരുത്തുറ്റ നേതാവിന്റെ അന്ത്യം ഇറാനിൽ മാത്രമല്ല, ആഗോള രാഷ്ട്രീയത്തിൽ തന്നെ വലിയ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കും. ആയത്തുല്ല അലി ഖാംനഈ പടുത്തുയർത്തിയ “ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക്” അദ്ദേഹത്തിന് ശേഷം നിലനിൽക്കുമോ അതോ പുതിയൊരു വിപ്ലവത്തിന് ഇറാൻ സാക്ഷ്യം വഹിക്കുമോ എന്നത് വരും നാളുകളിൽ കാത്തിരുന്ന് കാണേണ്ടതാണ്.