Islamonweb

ഇസ്‍ലാമിക ചരിത്രത്തിനും മധ്യപൂർവേഷ്യൻ പഠനങ്ങള്‍ക്കും പാശ്ചാത്യ അക്കാദമിക ലോകത്ത് ഏറെ സ്വാധീനമുണ്ടാക്കാന്‍ കാരണക്കാരായ ചരിത്രകാരന്മാരിൽ ഒരാളാണ് ബെർണാഡ് ലൂയിസ്. പൗരസ്ത്യ ലോകത്തെയും പാശ്ചാത്യ നാഗരികതയെയും ചരിത്രത്തിന്റെ കണ്ണാടിയിലൂടെ നോക്കിക്കാണാൻ ലോകത്തെ പഠിപ്പിച്ചത് അദ്ദേഹമായിരുന്നു.

ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും

1916 മെയ് 31-ന് ലണ്ടനിലെ ഒരു ജൂത കുടുംബത്തിലാണ് ബെർണാഡ് ലൂയിസ് ജനിച്ചത്. ഭാഷകളോട് അടങ്ങാത്ത താത്പര്യമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്. ലണ്ടൻ സർവകലാശാലയിലെ സ്കൂൾ ഓഫ് ഓറിയന്റൽ ആൻഡ് ആഫ്രിക്കൻ സ്റ്റഡീസിൽ (SOAS) നിന്ന് ബിരുദം നേടിയ അദ്ദേഹം, അറബിക്, പേർഷ്യൻ, ടർക്കിഷ്, ഹീബ്രു, ഫ്രഞ്ച്, ജർമ്മൻ തുടങ്ങി നിരവധി ഭാഷകളിൽ അസാധാരണമായ പ്രാവീണ്യം നേടി. ഈ ഭാഷാപരമായ കഴിവ് ചരിത്രരചനയിൽ അദ്ദേഹത്തിന് വലിയൊരു മുതൽകൂട്ടായി മാറുകയും ചെയ്തു.

രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധകാലത്ത് ബ്രിട്ടീഷ് രഹസ്യാന്വേഷണ വിഭാഗത്തിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ കാഴ്ചപ്പാടുകളെ കൂടുതൽ കൃത്യമാക്കി. യുദ്ധാനന്തരം ലണ്ടൻ സർവകലാശാലയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അദ്ദേഹം, പിന്നീട് പ്രിൻസ്റ്റൺ സർവകലാശാലയിലെ അധ്യാപകനായും ഗവേഷകനായും പ്രവർത്തിച്ചു. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള നയതന്ത്രജ്ഞർക്ക് മധ്യപൂർവേഷ്യൻ വിഷയങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം ഉപദേശങ്ങൾ നൽകി. പതിറ്റാണ്ടുകൾ നീണ്ട അക്കാദമിക് ജീവിതത്തിനിടയിൽ വിവിധ വിഷയങ്ങളിൽ പുസ്തകങ്ങളും അനുബന്ധ പ്രബന്ധങ്ങളും എഴുതി അദ്ദേഹം ലോകത്തിന് ധിഷണാപരമായ സംഭാവനകളര്‍പ്പിച്ചു.

ഗവേഷണ രീതിയും ചരിത്രവീക്ഷണവും

ബെർണാഡ് ലൂയിസ് ചരിത്രരചനയിൽ സൂക്ഷ്മവിശകലനം (Micro-analysis) എന്ന രീതിയാണ് സ്വീകരിച്ചത്. ചരിത്രത്തെ കേവലം രാജാക്കന്മാരുടെയോ യുദ്ധങ്ങളുടെയോ പട്ടികയായി കാണുന്നതിന് പകരം, സാധാരണ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതം, സാമ്പത്തിക സാഹചര്യങ്ങൾ, നിയമവ്യവസ്ഥകൾ എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി അദ്ദേഹം പഠനങ്ങൾ നടത്തി. ഓട്ടോമൻ തുർക്കിയുടെ വിശാലമായ ആർക്കൈവുകളിൽ (Archives) നിന്ന് അദ്ദേഹം കണ്ടെടുത്ത രേഖകൾ, ആ സാമ്രാജ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പാശ്ചാത്യൻ ധാരണകളെ പൂർണ്ണമായും തിരുത്തിക്കുറിച്ചു.

മധ്യകാലഘട്ടത്തിലെ ഇസ്‍ലാമിക സമൂഹം, ശാസ്ത്രം, തത്ത്വചിന്ത എന്നിവയുടെ സത്യങ്ങൾ അദ്ദേഹം എടുത്തുപറഞ്ഞു. ചരിത്രപരമായ സംഭവങ്ങളെ മതപരമായ വീക്ഷണങ്ങൾക്കപ്പുറം സാമ്പത്തികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിൽ വിശകലനം ചെയ്യണമെന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാട് ചരിത്രരചനയിൽ വിപ്ലവകരമായ മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നു. ഒരു സംഭവത്തെ അതിന്റെ സന്ദർഭത്തിൽ നിന്ന് അടർത്തിയെടുക്കാതെ, അതിന്റെ ചരിത്രപരമായ വേരുകൾ അന്വേഷിച്ച് പഠിക്കാനാണ് അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചത്.

ശ്രദ്ധേയമായ കൃതികൾ: ഒരു വിശകലനം

ലൂയിസിന്റെ കൃതികൾ ചരിത്രകാരന്മാർക്കും ഗവേഷകർക്കും വിജ്ഞാനകോശങ്ങളാണ്. പ്രധാനപ്പെട്ട ചില കൃതികൾ ഇവയാണ്:

വാട്ട് വെന്റ് റോങ്ങ്? (What Went Wrong?): ശാസ്ത്ര-സാങ്കേതിക-സാമ്പത്തിക മേഖലകളിൽ ഒരു കാലത്ത് മുൻപന്തിയിൽ നിന്നിരുന്ന ഇസ്‍ലാമിക ലോകം, ആധുനികതയുടെ ഉത്തേജനത്തോടെ അല്പം പിന്നിലായത് എങ്ങനെയെന്ന് അദ്ദേഹം ഈ പുസ്തകത്തിലൂടെ അന്വേഷിക്കുന്നു. ഇതൊരു കുറ്റപ്പെടുത്തലായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ഇസ്‍ലാമിക ലോകത്തെ ബുദ്ധിജീവികൾ തന്നെ ഉയർത്തിയ "നമ്മൾ എവിടെ തെറ്റി?" എന്ന ചോദ്യത്തിനുള്ള ചരിത്രപരമായ ഉത്തരമായിരുന്നു.

ദ ജ്യൂസ് ഓഫ് ഇസ്‍ലാം (The Jews of Islam): ഇസ്‍ലാമിക ഭരണത്തിന് കീഴിൽ യഹൂദ സമൂഹം അനുഭവിച്ച അവസ്ഥകളെക്കുറിച്ചുള്ള സംഗ്രഹ ഗ്രന്ഥമാണിത്. ഭരണപരമായ വെല്ലുവിളികൾ ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, ഇസ്‍ലാമിക സംസ്കാരത്തിന്റെ ഭാഗമായി യഹൂദർ എങ്ങനെ അവരുടെ വ്യക്തിത്വവും സർഗ്ഗാത്മകതയും നിലനിർത്തി എന്ന് അദ്ദേഹം ഇതിൽ സമർത്ഥിക്കുന്നു.

ഇസ്‍ലാം ആൻഡ് ദ വെസ്റ്റ് (Islam and the West): ഇരു സംസ്കാരങ്ങളും തമ്മിലുള്ള പരസ്പര ബന്ധങ്ങൾ, വ്യാപാരങ്ങൾ, സാംസ്കാരിക കൈമാറ്റങ്ങൾ എന്നിവയെ ആഴത്തിൽ വിശകലനം ചെയ്യുന്ന കൃതിയാണിത്. യുദ്ധങ്ങൾക്കപ്പുറം ആശയവിനിമയത്തിന്റെ ഒരു വലിയ ലോകം തന്നെ ഇവയ്ക്കിടയിൽ നിലനിന്നിരുന്നു എന്ന് അദ്ദേഹം തെളിവുകൾ സഹിതം സമർത്ഥിക്കുന്നു. കൂടാതെ അമേരിക്കയിൽ ഇസ്‍ലാമിക പഠനങ്ങൾ പടർന്നുപന്തലിക്കുന്നതിന്റെ പിന്നിലുള്ള ലക്ഷ്യങ്ങളും സാധുതകളും വളരെ വിശദമായി ഇതിൽ പറയുന്നു.

വിമർശനങ്ങളും അക്കാദമിക് സംവാദങ്ങളും

ബെർണാഡ് ലൂയിസിന്റെ നിലപാടുകൾ അക്കാദമിക് ലോകത്ത് വലിയ ചർച്ചകൾക്കും അതേസമയം കടുത്ത വിമർശനങ്ങൾക്കും വഴി വെച്ചിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ പാശ്ചാത്യ-കേന്ദ്രീകൃതമാണെന്നും, ഇസ്‍ലാമിക ലോകത്തെ പാശ്ചാത്യൻ കണ്ണിലൂടെ തെറ്റായി വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നുവെന്നും പ്രമുഖ ചിന്തകനായ എഡ്വേർഡ് സെയ്ദ് അദ്ദേഹത്തെ രൂക്ഷമായി വിമർശിച്ചിരുന്നു. 'ഓറിയന്റലിസം' എന്ന ആശയത്തെ മുൻനിർത്തി സെയ്ദ് ഉന്നയിച്ച വാദങ്ങൾ ലൂയിസിന്റെ നിരീക്ഷണങ്ങളെ വെല്ലുവിളിച്ചു.

എങ്കിലും, ഇത്തരം വിമർശനങ്ങളെ സധൈര്യം നേരിട്ട ലൂയിസ് തന്റെ നിലപാടുകളിൽ ഉറച്ചുനിന്നു. ചരിത്രരചനയിൽ വസ്തുതകൾക്കാണ് മുൻഗണന നൽകേണ്ടതെന്നും, രാഷ്ട്രീയമായ പക്ഷപാതിത്വങ്ങൾ ചരിത്രകാരനെ നയിക്കരുതെന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. ഒട്ടോമൻ ചരിത്രത്തെക്കുറിച്ചും ഇസ്‍ലാമിക നിയമങ്ങളെക്കുറിച്ചും അദ്ദേഹം നടത്തിയ സൂക്ഷ്മമായ നിരീക്ഷണങ്ങൾ ഇന്നും ഈ മേഖലയിലെ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ഒഴിവാക്കാനാവാത്ത റഫറൻസുകളാണ്.

ചരിത്രരചനയിലെ ഒരു യുഗം

ചരിത്രത്തെ കേവലം തീയതികളുടെയും സംഭവങ്ങളുടെയും പട്ടികയായി കാണാതെ, സാംസ്കാരികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ സംഘർഷങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ വിശകലനം ചെയ്യാൻ ബെർണാഡ് ലൂയിസ് ശ്രമിച്ചു. മിഡിൽ ഈസ്റ്റേൺ പഠനങ്ങളെ ഒരു ആഗോള അക്കാദമിക് തലത്തിലേക്ക് ഉയർത്തിക്കൊണ്ടുവന്നതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പങ്ക് വളരെ വലുതാണ്. 2018 മെയിൽ 101-ാം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം അന്തരിക്കുമ്പോൾ, ഇസ്‍ലാമിക ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പാശ്ചാത്യൻ ധാരണകളെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ നിർണ്ണായക പങ്ക് വഹിച്ച ഒരു ബുദ്ധിജീവിയെയാണ് ലോകത്തിന് നഷ്ടമായത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരീക്ഷണങ്ങളോട് യോജിച്ചാലും വിയോജിച്ചാലും, ആധുനിക ചരിത്രരചനയിൽ ബെർണാഡ് ലൂയിസിന്റെ സ്ഥാനം ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടാത്തതാണ്.

About The Author:

കാസര്‍ഗോഡ് മാലിക് ദീനാര്‍ ഇസ്‍ലാമിക് അക്കാദമിയിലെ ഗവേഷക വിദ്യാര്‍ത്ഥിയാണ് ലേഖകന്‍